دسته‌ها
عمومی

واکسیناسیون HPV برای پیشگیری سرطان گردن رحم

اکثر موارد سرطان گردن رحم در اثر عفونت ناشی از ویروس پاپیلوم انسانی (HPV یا Human Papillomavirus ) ایجاد می‌شود. ویروس HPV رایج‌ترین عفونتی است که از طریق آمیزش جنسی انتقال می‌یابد. این عفونت، در بسیاری از زنانی که دچار آن هستند، در نهایت برطرف می‌شود، اما در برخی از آنها عفونت به‌صورت دائمی (طولانی‌مدت) در می‌آید، که این عفونت دائمی یکی از عوامل خطر ایجاد سرطان گردن رحم است. تأیید دو واکسن HPV باعث شده است پرسش‌هایی درباره مصرف و کارآیی این واکسن ها مطرح شود. اگر پرسش‌های خاصی دارید، با پزشک خود مشورت کنید تا متوجه شوید که آیا یکی از این دو واکسن برای شما مناسب است.

هدف از واکسن HPV چیست و چه کسانی باید واکسینه شوند؟

هدف از این واکسیناسیون این است که پس از آن که شخص از طریق آمیزش جنسی در معرض این ویروس قرار گرفت، از ایجاد عفونت دائمی جلوگیری شود. شواهد قوی علمی نشان داده است که عفونت دائمی HPV برای آغاز تشکیل شدن سرطان گردن رحم لازم است.

در سال 2006 ، FDA (سازمان غذا و داروی ایالات متحده) اولین واکسن HPV به نام گارداسیل (Gardacil) را برای استفاده در دختران و زنان بین سنین 9 تا 26 سال تأیید نمود. این واکسن به پیشگیری از عفونت ناشی از دو ویروس HPV کمک می کند باعث ایجاد اکثر موارد سرطان گردن رحم و ضایعات پیش سرطانی در گردن رحم می شوند. همچنین، این واکسن از دو HPV کم‌خطر جلوگیری می‌کند که باعث بروز 90% از موارد زگیل های تناسلی هستند.

در سال 2009 ، FDA واکسن دوم HPV به نام سرواریکس (Cervarix) را برای پیشگیری سرطان گردن رحم در دختران و زنان 10 تا 25 ساله تأیید نمود؛ و همچنین استفاده از گارداسیل را برای پیشگیری از ایجاد زگیل‌های تناسلی در پسران و مردان 9 تا 26 ساله تأیید کرد.

این واکسن تا چه اندازه مؤثر است؟

در چند آزمایش بالینی گسترده که صورت گرفته است، مشخص شده این واکسن در پیشگیری از ضایعات پیش سرطانی گردن رحم بسیار مؤثر است، با این فرض که افراد از قبل (یعنی پیش از واکسیناسیون) دچار عفونت دائمی HPV نمی‌باشند. چون ضایعه پیش سرطانی پس از چند سال تکامل می‌یابد و به‌صورت سرطانمهاجم در می‌آید، احتمالاً دست کم یک دهه طول می‌کشد تا شواهدی جمع‌آوری شود که تعداد موارد جدید سرطان گردن رحم در افرادی که واکسینه شده‌اند کاهش یافته است. اما با در نظر گرفتن ارتباط بسیار قوی و شناخته شده‌ای که بین عفونت دائمی HPV ، تشکیل ضایعات پیش سرطانی گردن رحم، و سرطانگردن رحم وجود دارد، تقریباً به‌طور حتم، با سپری شدن زمان کافی پیگیری، شاهد کاهش واضح و قابل ملاحظه‌ای در خطر سرطان گردن رحم خواهیم بود.

آیا این واکسن فوراً عمل می‌کند؟ تا چه مدت تأثیر آن باقی می‌ماند؟

به‌نظر می‌آید این واکسن در پیشگیری عفونت دائمی HPV بسیار مؤثر است، به شرط آن که شخص از قبل دچار عفونت این ویروس نشده باشد. توجه به این نکته اهمیت دارد که این واکسن عفونت HPV که پیش از واکسیناسیون وجود داشته باشد را برطرف نمی‌سازد.

در حال حاضر نمی‌دانیم یک سری واکسیناسیون با واکسن HPV تا چه مدت مؤثر باقی می‌ماند، و اینکه آیا واکسیناسیون باید تکرار شود، یا این که چند بار باید واکسیناسیون را تکرار نمود. داده‌های موجود حاکی از آن است که، با انجام واکسیناسیون، ایمنی در یرابر ایجاد عفونت، در صورت قرار گرفتن در معرض ویروس، دست کم 3 تا 5 سال، و شاید برای مدت بسیار طولانی‌تر، باقی می‌ماند. با پیگیری بیش‌تر وضعیت افرادی که در آزمایشات بالینی واکسینه شده‌اند، درباره این که آیا، و چه هنگام، میزان ایمنی موجود به اندازه‌ای کاهش می‌یابد که تکرار واکسیناسیون لازم شود اطلاعات مهمی به‌دست خواهد آمد.

این واکسیناسیون چگونه بر نیاز زنان به انجام منظم پاپ اسمیر تأثیر می‌گذارد؟

درباره نحوه‌ای که واکسیناسیون HPV بر رهنمودهای فعلی و کاملاً جا افتاده مربوط به پاپ اسمیر تأثیر می‌گذارد هیچ توصیه خاصی ارائه نشده است. در حال حاضر، شدیداً توصیه می‌شود که از رهنمودهای جاری پیروی شود. در آینده، کارشناسان این رشته دقیقاً این نکته مهم را بررسی خواهند کرد.

مهم‌ترین چیزهایی که بیمار باید درباره واکسن HPV بداند چیست؟

داده‌های موجود اشاره دارد واکسیناسیون HPV در پیشگیری از عفونت دائمی توسط ویروسی که می‌دانیم عامل ایجاد سرطان گردن رحم است، هم بی‌خطر و هم بسیار مؤثر می‌باشد. نکته‌ای که بسیار اهمیت دارد این است که بیماران درک کنند این واکسن برای پیشگیری از عفونت دائمی HPV استفاده می‌شود، و برای برطرف نمودن عفونتی که پیش از واکسیناسیون ایجاد شده است درمان مؤثری نمی‌باشد.

دسته‌ها
عمومی

توصیه های غذایی برای مبارزه با سرطان

  • هیچ ماده غذایی واحدی نمی‌تواند خطر سرطان را کاهش دهد، اما ممکن است کاربرد ترکیب مناسب مواد غذایی در کاهش دادن این خطر مهم باشد. در تعیین مواد غذایی مصرفی، باید بین دست کم دو سوم مواد غذایی گیاهی و حداکثر یک سوم مواد غذایی حیوانی موازنه برقرار شود. این رژیم غذایی ابزار مهمی برای مبارزه با سرطان است. باید گزینه‌های بهتر و بدتر مواد غذایی را بررسی و ارزیابی نمود.
  • میوه‌ها و سبزیجات سرشار از موادی مغذی هستند که با سرطان مبارزه می‌کنند، و هرچه پر رنگ‌تر باشد ، مواد مغذی بیشتری در بر دارند. این مواد غذایی می‌توانند به شخص کمک کنند به وزن مناسب وزن دست یابد و آن را حفظ کند، و بنابراین از این طریق هم به کمتر شدن خطر سرطان کمک می‌کنند. با داشتن اضافه وزن، خطر چند نوع سرطان افزایش می‌یابد، از جمله سرطان‌های روده بزرگ، مری، و کلیه. هدف باید این باشد که در طول روز دست کم پنج پرس میوه و سبزی که به نحوی صحیح آماده شده است مصرف شود.
  • فولات ویتامین B مهمی است که امکان دارد در کمک به محافظت از بدن در برابر سرطان‌های روده بزرگ (کولون)، راست‌روده (رکتوم)، و پستان مفید باشد. فولات به مقدار فراوان در مواد غذایی که به‌عنوان صبحانه مصرف می‌شوند وجود دارد. ذرت تقویت (غنی‌سازی) شده و فرآورده های گندم سبوس نگرفته، و همچنین آب پرتقال و خربزه و توت فرنگی‌، منابع مناسبی برای تأمین فولات هستند.
  • مارچوبه و تخم مرغ منابع خوب دیگری برای تأمین فولات می‌باشند، و فولات در جگر مرغ، لوبیا، دانه آفتاب گردان، و سبزیجات برگی سبز رنگ مانند اسفناج یا کاهوی رومی (که دارای برگهای درازی است) هم وجود دارد. بهترین راه به‌دست آوردن فولات خوردن قرص حاوی آن نمی‌باشد، بلکه باید مقدار کافی میوه، سبزی، و فرآورده های غلات غنی‌سازی شده مصرف شود.
  • احتمالاً مصرف هرازگاهی یک همبرگر  یا یک ساندویچ سوسیس ضرری ندارد. اما کاهش دادن میزان مصرف گوشت‌های فرآوری شده، مانند سوسیس دودی ،کالباس و همبرگر امکان دارد در کمتر کردن خطر سرطان های روده بزرگ و راست‌روده (کولورکتال) و معده مفید باشد. همچنین، ممکن است خوردن گوشت هایی که با دودی کردن یا با استفاده از نمک نگهداری شده‌اند شخص را در معرض عواملی قرار دهد که به‌طور بالقوه می‌توانند باعث ایجاد سرطان بشوند.
  • مشخص نیست که آیا این ویژگی به‌خاطر وجود لیکوپن، رنگدانه‌ای که رنگ قرمز گوجه فرنگی ناشی از آن است، یا ماده‌ای دیگر می‌باشد. اما در برخی از مطالعا ، خوردن گوجه فرنگی را با کاهش خطر چند نوع سرطان، از جمله سرطان پروستات، ربط داده‌اند. همچنین، بررسی‌های به عمل آمده حاکی از آن است که محصولات فرآوری شده گوجه فرنگی، مانند افشره و سس یا خمیر گوجه فرنگی، پتانسیل ضد سرطانی بودن گوجه فرنگی را افزایش می‌دهند.
  • گرچه شواهد موجود هنوز به یک اندازه قابل‌اطمینان نیستند، ممکن است چای، مخصوصاً چای سبز، یک ماده ضد سرطانی قوی باشد. در مطالعات آزمایشگاهی، چای سبز از ایجاد سرطان در سلول های روده بزرگ، کبد، پستان، و پروستات جلوگیری نموده یا سرعت تشکیل این سرطان‌ها را کاهش داده و همچنین تأثیری مشابه بر بافت ریه و پوست داشته است. در برخی از مطالعات درازمدت‌تر، مصرف چای را با کمتر شدن خطر سرطان‌های مثانه، معده، و لوزالمعده ربط داده‌اند.
  • انگور و افشره انگور، مخصوصاً انگور ارغوانی و قرمز ، حاوی رزوراترول هستند. رزوراترول ویژگی‌های قوی آنتی اکسیدانی و ضد التهابی دارد، و در مطالعات آزمایشگاهی از وارد شدن  نوعی صدمه جلوگیری کرده است که این صدمه امکان دارد آغاز کننده فرآیند سرطان در سلول‌ها باشد. شواهد کافی موجود نمی‌باشد تا بتوان گفت که ممکن است خوردن انگور در پیشگیری یا درمان سرطان مفید است.

سرطان‌های دهان، گلو، حنجره، مری، کبد، و پستان همگی با نوشیدن مشروبات الکلی ارتباط دارند. ممکن است الکل خطر سرطان روده بزرگ و راست‌روده را هم افزایش دهد. لذا توصیه می شود برای کاهش خطر ابتلای سرطان از مصرف مشروبات الکلی اجتناب شود.
آب نه تنها تشنگی را برطرف می‌سازد که شاید از بدن در برابر سرطان هم محافظت کند. کمتر شدن خطر سرطان ناشی از کاهش یافتن غلظت عوامل بالقوه سرطان‌زای موجود در مثانه است. همچنین، نوشیدن مقدار بیشتری از مایعات باعث می‌شود شخص به دفعات بیشتری ادرار کند، و از این طریق مدت زمانی که این عوامل با آستر مثانه در تماس هستند کمتر خواهد بود.

  • لوبیا آنقدر برای انسان فایده دارد که امکان مفید بودن آن در مبارزه با سرطان هم باعث تعجب نمی‌شود. لوبیا حاوی چند ماده شیمیایی قوی است که امکان دارد از سلول‌های بدن در برابر صدماتی محافظت کنند که این صدمات ممکن است به تشکیل سرطان منتهی شوند. در آزمایشگاه، این مواد رشد تومور را کند کردند و مانع از آن شدند که تومور موادی را رهاسازی کند که به سلول‌های اطراف صدمه می‌زنند.
  • سبزیجان خانواده شب بو (یا کلم یا چلیپاییان ، شامل بروکلی، گل کلم، کلم بروکسل (فندوقی)، نوعی کلم چینی بنام bok choy، و کلم پیچ است. با سرخ کردن سریع همراه با بهم زدن بی وقفه این سبزیجات خانواده کلم در حرارت بالا در ماهیتابه‌ای که در آن اندکی روغن وجود دارد (stir frying) می‌توان غذایی عالی تهیه نمود، و با افزودن سبزیجات خانواده کلم به سالاد می‌توان سالادی واقعاً خوشمزه آماده نمود. اما مهم‌تر از همه اینکه امکان دارد اجزای موجود در این سبزیجات به بدن کمک کنند  در برابر سرطان‌هایی مانند سرطان‌های روده بزرگ، پستان، ریه، و گردن رحم از خود محافظت نماید.
  • سبزیجات برگ‌دار به رنگ سبز تیره مانند برگ خردل، کاهو، کلم پیچ، کاسنی (اندیو)، اسفناج، و چغندر برگی یا اسفناجی (chard)، دارای مقدار فراوانی فیبر غذایی، فولات، و کاروتنویید می‌باشند. ممکن است این مواد مغذی در محافظت از بدن در برابر سرطان‌های دهان، حنجره، لوزالمعده، ریه، پوست، و معده مفید باشند.
  • کورکومین جزء اصلی تشکیل‌دهنده ادویه هندی بنام زردچوبه می‌باشد و ماده‌ای است که از پتانسیل ضدسرطانی بودن برخورداراست. در مطالعات آزمایشگاهی مشخص شده است که کورکومین می‌تواند  تغییر شکل، تکثیر، و حمله سلول‌های سرطانی را در گروه متنوعی از سرطان‌ها مهار کند.
  • ممکن است نحوه پختن گوشت از نظر میزان خطر سرطانی که گوشت به‌وجود می‌آورد مهم باشد. سرخ نمودن، در کباب‌پز پختن، و پختن با شعله آتش در درجه حرارت بسیار بالا باعث تشکیل مواد شیمیایی می‌شود که امکان دارد خطر سرطان را افزایش دهند. به‌نظر می‌آید در دیگر روش‌های پختن، مانند آب پز کردن یا آرام پختن  یا با بخار پختن، تعداد کمتری از این مواد شیمیایی به‌وجود می‌آید. و به هنگام آب پز کردن گوشت باید به یاد داشت که مقدار زیادی سبزیجات مفید و محافظت‌کننده به آن اضافه شود.
  • توت فرنگی و تمشک دارای ماده شیمیایی گیاهی به نام الاژیک اسید هستند که آنتی اکسیدانی قوی می‌باشد و امکان دارد به‌ طور همزمان به چند طریق با سرطان مبارزه کند، از جمله اینکه مواد سرطان‌زای خاصی را غیرفعال سازد و رشد سلول‌های سرطانی را کند نماید.‌
  • امکان دارد آنتی اکسیدان‌های قوی موجود در سیاه گیله یا قره قاط در پشتیبانی از سلامتی ما‌، از جمله در برابر سرطان، ارزش های گوناگونی داشته باشند. آنتی اکسیدان‌ها با خلاص کردن بدن از شر رادیکال‌های آزاد، پیش از آنکه این رادیکال‌های آزاد به سلول‌ها صدمه‌ای وارد نمایند، با سرطان مبارزه می‌کنند. برای افزایش میزان مصرف این توت مفید، باید استفاده از سیاه گیله را برای پوشاندن روی آرد جو دوسر (بلغور جو)، ذرت سرد، ماست، و حتی سالاد، امتحان کرد.
  • شاید شکر مستقیماً باعث ایجاد سرطان نشود، اما امکان دارد جایگزین غذاهایی سرشار از مواد مغذی شود که این مواد مغذی به محافظت از بدن در برابر سرطان کمک می‌کنند. شکر مقدار کالری دریافتی را افزایش می‌دهد، که این امر در افزایش وزن و چاقی نقش دارد. ممکن است اضافه وزن یکی از عوامل خطر سرطان باشد. میوه، که مجموعه‌ای سرشار از ویتامین است، جایگزینی خوشمزه برای شکر می‌باشد.
  • ممکن است ویتامین‌ها به محافظت از بدن در برابر سرطان کمک کنند، اما به شرط آنکه به‌طور طبیعی از مواد غذایی به‌دست آیند. دریافت مواد مغذی ضدسرطان از مواد غذایی مانند خشکبار، میوه، و سبزیجات برگی سبز رنگ بسیار بهتر از به‌دست آوردن آنها از مکمل‌ها می‌باشد. استفاده از رژیم غذایی مناسب بهترین کار است.
دسته‌ها
تخصصی

سرطان های رایج

سرطان بیماری است که در آن سلولهای غیر طبیعی به صورت کنترل نشده تکثیر یافته و می توانند بافتهای مجاور را درگیر کنند. سلولهای سرطانی همچنین می توانند از طریق جریان خون یا لنف به سایر نقاط بدن گسترش یابند. انواع سرطان شامل کارسینوم، سارکوم، لوسمی، لنفوم و سرطان دستگاه اعصاب مرکزی است.

دسته‌ها
تخصصی

پرتودرمانی

پرتودرمانی یا رادیوتراپی یکی از مهم‌ترین شاخه‌های فیزیک پزشکی است. پرتودرمانی به درمان بیماری با استفاده از پرتوهای نافذ مانند پرتوهای ایکس و آلفا و بتا و گاما که یا از دستگاه تابیده می‌شوند یا از داروهای حاوی مواد نشاندارشده ساطع می‌شوند گویند.

پرتو درمانی استفاده از پرتوهای یونساز برای ازبین بردن یا کوچک کردن بافت‌های سرطانی است. در این روش در اثر آسیب DNA، سلول‌های ناحیه درمان (بافت هدف) تخریب و ادامه رشد و تقسیم غیر ممکن می‌شود. اگرچه پرتو علاوه بر سلول‌های سرطانی به سلول‌های سالم نیز آسیب می‌رساند ولی اکثر سلول‌های سالم بهبودی خود را دوباره بدست می‌آورند. هدف از پرتو درمانی از بین بردن حداکثر سلول‌های سرطانی با حداقل آسیب به بافت‌های سالم است.

کاربرد اصلی پرتو درمانی در معالجه و یا تقلیل امراض سرطانی می‌باشد.

دیگر کاربردهای پرتودرمانی: از بین بردن سلول‌های سرطانی و ضایعات ارگان‌های مختلف، بازتوانی و بهبود اعضای بدن بیمار (همچون کبد کلیه پروستات)، پیشگیری گسترش ضایعات اعضا و کاهش علائم بیماری (همانند درد).

 به بیانی دیگر پرتودرمانی، استفاده از اشعه پر انرژی (معمولاً اشعه X) به منظور از بین بردن سلول‌های سرطانی و ضایعات ارگان‌های مختلف می‌باشد. به طور کلی رادیوتراپی را به ۳ قسمت رادیوتراپی خارجی، رادیوتراپی داخلی (براکی تراپی) و رادیوتراپی سیستمیک تقسیم می‌کنند. سلولهای سرطانی در مقایسه با سلولهای سالم به رادیو تراپی حساسیت بیشتری نشان می‌دهند و در نتیجه تعداد بیشتری از آنها از بین خواهند رفت البته رادیو تراپی بر سلولهای سالم ناحیه درمان نیز تاثیر می‌گذارد اما آنها بر خلاف سلولهای سرطانی معمولاً بهبود یافته یا به سرعت خود را ترمیم می‌کنند. رادیوتراپی همچنان برای پیشگیری گسترش ضایعات اعضا و برای کاهش علائم بیماری (همانند درد) نیز به کار برده می‌شود. اصولاً در این دستگاهها برای شناسایی و مکان یابی تومور و بافت مورد نظر برای دریافت پرتو از انواع مختلف پرتونگاری استفاده می‌گردد که شاید بتوان مرسوم ترین آنها را پرتونگاری مقطعی تخمینی (CT)، تصاویر رزونانس مغناطیسی (MRI) و اخیراً پرتونگاری مقطعی نشر پوزیترون (PET) معرفی نمود. حال پس از شناسایی موقعیت بافت مورد نظر بایستی مرحله شبیه سازی را شروع نمود که بر اساس آن آناتومی بیمار برنامه ریزی می‌شود. استفاده از پرتو در درمان سرطان یک فرایند پیچیده‌است که در بر گیرنده متخصصان آموزش دیده و تعداد زیادی از عوامل به هم پیوسته‌است. متخصصین رادیوتراپی انکولوژی، متخصصین فیزیک پزشکی، دزیمتریست و متخصصین رادیوتراپی سالها دنبال لوازم و ابزار که به این فرایند، بخصوص در موقعیت یابی تومور، برنامه درمانی، اجرای درمان، و تحقیق کمک کنند، می‌گشتند. دقت در رادیوتراپی بسیار مهم است زیرا نتایج بالینی و تجربی نشان می‌دهند که کنترل تومور و پاسخ نرمال بافت می‌تواند یک عامل مهم درمقدار (دز) پرتو افشانی باشد و بنابراین، تغییرات کوچک در دز درمانی می‌تواند منجر به نتایج بزرگی در پاسخ تومور و یا بافت نرمال شود. به علاوه، دزهای تجویز شده درمانی تومور معمولاً الزاماً به دزی که برای بافت نرمال قابل تحمل است نزدیک است. بنابراین برای درمان بهینه، دز پرتوافشانی باید با دقت بسیار بالا انجام شود.

انواع پرتودرمانی

پرتودهی ممکن است توسط دستگاهی خارج از بدن ( رادیوتراپی خارجی ) و یا توسط منبع پرتو در داخل بدن ( رادیوتراپی داخلی ) و یا توسط مواد رادیواکتیو باز درداخل بدن انجام شود ( رادیوتراپی سیستمیک ) . نوع پرتودهی به نوع تومور ، تحمل بافت های سالم اطراف محل آن ، مسافتی که پرتو باید در داخل بدن طی کند همچنین به سلامت عمومی بیمار ، تاریخچه بیماری و اینکه آیا بیمار از روشهای دیگر درمان استفاده خواهد کرد یا نه و مجموعه ای عوامل دیگر بستگی دارد . دربیشتر بیماران از روش پرتودرمانی خارجی و در تعداری از بیماران از سه روش پرتو درمانی خارجی ، داخلی ، سیستمیک همراه با هم و یا جداگانه استفاده میشود.

رادیوتراپی خارجی:

پرتودرمانی یا رادیوتراپی خارجی معمولاً در بیماران سرپایی مورد استفاده قرار می گیرد. در بیشتر این بیماران نیاز به بستری شدن در بیمارستان نیست رادیوتراپی خارجی برای درمان انواع سرطان شامل سرطان مثانه ، مغز ، پستان ، رکتوم ، پانکراس ، معده ، گردن رحم ، حنجره ، ریه ، پروستات و رحم استفاده میشود علاوه بر این رادیوتراپی خارجی ممکن است برای کاهش دردهای متاستاتیک و یا مشکلات دیگر ناشی از گسترش تومورها مورد استفاده قرار گیرد.

رادیوتراپی حین جراحی (Intraoperative Radiotherapy):

این روش نوعی پرتو درمانی خارجی همراه با جراحی است. IIORT برای درمان تومورهای متمرکز که نمی توان آنها را به طور کامل خارج کرد و یا ریسک عود مجدد وجود دارد استفاده می¬شود. بعد از خارج کردن تمام یا بیشتر بافت تومورال یک دوز زیاد با انرژی بالا مستقیماً به محل تومور در حین جراحی داده میشود ( بافت های سالم اطراف بوسیله شیلدهای مخصوصی حفاظت میشوند ) . بیمار بعد از عمل جراحی در بیمارستان بستری میشود این روش ممکن است در درمان تومور های تیروئید ، gynecological , colorectal روده باریک و لوزالمعده ( پانکراس ) استفاده شود . این روش برای درمان برخی از انواع تومور های مغز و سارکومای لگن در بزرگسالان تحت بررسی است .

رادیوتراپی تطبیقی سه بعدی 3D Conformal Radiation Therapy :

رادیوتراپی تطبیقی برخلاف طرح درمان های قدیمی سه بعدی است و از کامپیوتر برای هدف گیری دقیق تر تومور استفاده می شود . امروزه بیشتر متخصصین سرطان شناسی از این روش استفاده می کنند . تصاویر سه بعدی CT ، MRI ، PET ویا SPECT تهیه و به کمک نرم‌افزارهای مخصوص ، پرتوهایی که با شکل تومور مطابقت دارند طراحی میشود . چون در این تکنیک بافت سالم اطراف تومور به طور وسیع از تشعشع دور است از دوزهای بالاتر برای درمان تومور می توان استفاده کرد . استفاده از این روش در تومورهای Nasopharyngeal ، پروستات ریه ، کبد و تومور های مغزی نتایج بهتری در برداشته است .

IMRT) Therapy Intensity-Modulated Radiation) :

در این روش که یک نوع رادیوتراپی تطبیقی سه بعدی جدید است معمولاً از پرتوهای x با شدتهای متفاوت برای انتقال دزهای متفاوت پرتو به نواحی کوچک بافت به طور همزمان استفاده می شود . در این تکنولوژی نیز دزهای بالا به تومور و دزهای کمتر به بافتهای سالم اطراف می رسد . در برخی تکنیکها بیمار دز روزانه بیشتری دریافت می کند و زمان کل درمان کاهش و موفقیت درمان بیشتر می شود . IMRT ممکن است عوارض جانبی درمان را کاهش دهد. پرتودهی در این روش بوسیله یک شتاب دهنده خطی مجهز به کولیماتور Multileaf انجام می شود(کولیماتور به شکل دادن دقیق پرتوها کمک می کند). با چرخش دستگاه به دور بدن بیمار پرتوها از بهترین زوایا وارد تومور می شوند . پرتو ها تا حد امکان به طور دقیق با شکل تومور تطبیق داده می شوند . چون دستگاه بسیار تخصصی است مراکز سرطان شناس به ندرت از این وسیله استفاده می کنند . این تکنولوژی جدید برای درمان تومورهای مغزی، سروگردن، حلق بینی، پستان، کبد، ریه، پروستات و رحم مورد استفاده قرار می گیرد . IMRT برای هر بیمار و یا هر نوع توموری مورد استفاده قرار نمی‌گیرد.

رادیوتراپی داخلی( Brachy Therapy ) :

در این روش منبع تشعشع که در یک پوشش نگهدارنده کوچک پیچیده شده در داخل تومور و یا بسیار نزدیک به آن قرار میگیرد و Implant یا ماده کاشتنی نامیده می شود. مواد کاشتنی ممکن است در شکلهای مختلف مانند سیمهای کوچک ، تیوبهای پلاستیکی ( کاتترها ) ribbans ( رشته ای ) کپسول و یا به شکل دانه ای وجود داشته باشد . مواد کاشتنی مستقیماً در داخل بدن گذاشته میشوند . در رادیوتراپی داخلی ممکن است بیمار نیاز به بستری داشته باشد . رادیوتراپی داخلی معمولاً به یکی از روشهای زیر انجام میشود که هرکدام به طور جداگانه توضیح داده شده است . در هر سه روش از مواد کاشتنی سربسته استفاده میشود .

رادیوتراپی داخل نسجی (Interstitial Rediotherapy):

در این روش ماده رادیواکتیو در داخل بافت یا نزدیک محل تومور قرار میگیرد . این روش در درمان تومور های سر و گردن ، پروستات ، گردن رحم (Cervix ) ، تخمدان ، پستان ، نواحی لگن و اطراف مقعد استفاده میشود . در رادیوتراپی خارجی پستان ممکن است یک دوز بیشتر ( Boost ) به روش داخل نسجی یا خارجی به بیمار داده شود .

رادیوتراپی داخل حفره ای (Therapy Intracavitary):

در این روش منبع رادیواکتیو بوسیله یک اپلیکاتور در داخل بدن قرار میگیرد . این روش معمولاً در درمان تومورهای رحم استفاده می شود . محققان در حال مطالعه و بررسی انواع رادیوتراپی داخلی برای درمان دیگر سرطانها شامل پستان، Bronchial، گردنی، مثانه، دهانی، Tracheal ,Rectal، رحم و واژن هستند.

رادیوتراپی سیستمیک( پزشکی هسته ای ):

در این روش از مواد رادیواکتیو مانند I131 Strontium89. به صورت خوراکی و یا تزریقی استفاده می شود . این روش درمانی گاهی اوقات برای درمان سرطان تیروئید و لنفوم غیر هوچکینی بزرگسالان استفاده میشود . محققان در حال بررسی موادی هستند که بتواند برای درمان دیگر انواع سرطان استفاده شود .

دسته‌ها
عمومی

آنچه باید درباره سرطان بدانید

دربارة علل ایجاد و رشد سرطان، دانش محققان روز به روز بيش‌تر مي‌شود و همواره در جست‌وجوی راه‌های تازه‌تر و بهتری برای پیشگیری، تشخیص و درمان آن هستند؛ آنها همچنین در جست‌وجوی راه‌هایی هستند كه کیفیت زندگی مبتلایان به سرطان را در دورة درمان و پس از آن بهبود بخشد.

شناخت سرطان Understanding Cancer

سرطان از سلول‌ها ايجاد مي‌شود كه واحدهاي ساختماني بافت‌ها هستند، بافت‌ها اندام‌هاي بدن را مي‌سازند.

در شرايط عادی سلول‌ها، با توجه به نیاز بدن، رشد کرده تقسیم می‌شوند تا سلول‌های جدیدی بسازند و هنگامی‌که سلول‌هاي پیر شده می‌میرند سلول‌های جدید جایگزین آنها مي‌شوند.

گاهی، در این روند منظم اختلال ایجاد مي‌شود؛ يعني سلول‌های جدید زمانی که بدن به آنها نیاز ندارد تولید مي‌شوند و سلول‌های قدیمي‌هم در زمانی‌که باید، از بین نمي‌روند؛ این سلول‌هاي اضافي اغلب تشكيل توده‌اي از بافت را مي‌دهند كه تومور ناميده مي‌شود. این تومورها مي‌توانند خوش‌خیم یا بدخیم باشند. تومورهای خوش‌خیم سرطان نيستند. اين غدد به‌ندرت خطر جانی دارند.به‌طور كلي مي‌توان آنها را برداشت و اغلب دوباره رشد نمي‌کنند. به‌طور كلي سلول‌های آن به بافت‌های مجاور خود حمله نمي‌کنند. سلول‌های اين غدد به دیگر بخش‌های بدن منتشر نمي‌شوند.

تومورهای بدخیم (سرطاني)

جدي‌تر از تومورهاي خوش‌خیم هستند و معمولاً خطر جانی هم دارند. در بيش‌تر موارد مي‌توان آنها را برداشت، اما گاهی دوباره رشد مي‌کنند. سلول‌های آن مي‌توانند به بافت‌ها و اندام‌های مجاور خود حمله كرده به آنها نيز آسیب برسانند.

سلول‌های غدد بدخیم مي‌توانند از يك قسمت به دیگر اندام‌هاي بدن منتشر شوند. سلول‌های سرطانی از تومور اصلی (اولیه Primary) جدا شده وارد جریان خون یا دستگاه لنفاوي مي‌شوند؛ این سلول‌ها مي‌توانند به دیگر اندام‌ها حمله کرده تومورهای جدیدی تشكيل دهند و به آن اندام‌ها آسیب برسانند. انتشار سرطان متاستاز (Metastasis) نام دارد.

نامگذاری بيش‌تر سرطان‌ها براساس نام اندامي ‌است که سرطان در آن به‌وجود مي‌آید. برای مثال، سرطان ریه در ریه و سرطان پستان در پستان به‌وجود مي‌آید لنفوم سرطانی است که در دستگاه لنفاوی و لوسمي سرطانی است که در گلبول‌های سفید خون به‌وجود مي‌آید.

وقتی سرطان به قسمت دیگری از بدن منتشر شود و در آن تومور جدیدی به‌وجود ‌آورد، تومور جدید دارای همان نوع سلول‌های سرطانی و همنام تومور اولیه است. برای مثال، اگر سرطان پروستات به استخوان‌ها منتشر شود، سلول‌های سرطانی استخوان‌ها در حقیقت همان سلول‌های سرطانی پروستات هستند و نام بیماری، سرطان پروستات متاستاتيك است و نه سرطان استخوان، به همین دلیل روش درمانی آن، روش درمان سرطان پروستات است، نه سرطان استخوان. پزشکان گاهی تومور جدید را «بيماري دوردست» یا بیماری متاستاستيك مي‌نامند.

عوامل خطر (Risk Factors)

در بيش‌تر موارد پزشکان نمي‌توانند دلایل ابتلا به سرطان را توضیح دهند، اما تحقیقات نشان مي‌دهد برخی عوامل خطر مشخص، احتمال ابتلا به سرطان را افزایش مي‌دهند. در زیر برخی عوامل خطر بسیار رایج آمده است:

کهولت سن، دخانیات، اشعة خورشید، تشعشع يونيزان، برخي مواد شیمیایی و مصنوعات خاص، برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها، برخی هورمون‌ها، سابقة ابتلا به سرطان در خانواده (توارث)، مشروبات الکلی، رژیم غذایی نامناسب، کمبود فعالیت بدنی یا اضافه وزن.

از بسیاری عوامل خطر فوق مي‌توان اجتناب كرد، اما از برخي دیگر مانند سرطان ارثي نمي‌توان جلوگيري کرد. همة افراد مي‌توانند با اجتناب از عوامل خطر حتي‌المقدور از خود بيش‌تر محافظت كنند.

اگر فکر مي‌کنید در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار دارید، بهتر است با پزشک خود مشورت كرده از او دربارة راه‌هاي کاهش خطر و همچنين انجام مرتب معاینات عمومی سؤال کنید.

ممکن است چندین عامل مشتركاً باعث تبدیل سلول‌های طبیعی به سلول‌های سرطانی شوند. هنگامي‌که مي‌خواهید خطر ابتلا به سرطان را در خود بررسی كنيد، چند نکته را در نظر داشته باشید:

همه چیز سرطان‌زا نیست.

سرطان از آسيب‌هايي مثل ضرب دیدگی و کبودی ایجاد نمي‌شود. سرطان مسری نیست و هیچکس از دیگری سرطان نخواهد گرفت، ولي انواع خاصی از ویروس‌ها یا باکتری‌ها ممکن است خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها را افزایش دهند. لزوماً ‌وجود یک یا چند عامل خطر در فرد به معنی ابتلا به سرطان نیست و ممكن است بيش‌تر آنهايي که دارای عوامل خطر در بدن هستند، هرگز سرطان نگيرند. برخی افراد در برابر عوامل خطر از دیگران حساس‌ترند.

کهولت سن Growing Older

کهولت سن مهم‌ترین عامل ایجاد سرطان است و بيش‌تر سرطان‌ها در افراد بالای 65 سال اتفاق مي‌افتد؛ اما در عين حال افراد در هر سنی، حتی کودکی، نیز ممکن است به سرطان مبتلا شوند.

دخانیات (Tobacco)

بنابر گفته معاونت وزارت بهداشت درمان سالانه 50 هزار مورد مرگ و مير ناشي از استعمال دخانيات در ايران رخ مي‌دهد.

استفاده از محصولات تنباكو و يا قرار داشتن پیوسته در معرض دود آن (قرار داشتن در محیط و بودن در معرض دود غیر مستقیم) خطر ابتلا به سرطان را افزایش مي‌دهد.

افراد سیگاری بيش از ديگران در خطر ابتلاي به سرطان‌های ریه، حنجره، دهان، مری، مثانه، کلیه، حلق، معده، لوزالمعده و دهانة رحم هستند.

همچنین احتمال ابتلای آنها به لوسمي ميلوئيدها (سرطانی که در گلبول‌های خون به‌وجود مي‌آید) بيش‌تر است.

استفاده از دخانیات بدون دود (تنباکوی استنشاقی یا جویدنی) خطر ابتلا به سرطان دهان را، افزایش مي‌دهد.

ترک سیگار برای تمامی افراد سیگاری – حتی اگر سال‌های متمادي سیگار كشيده باشند– بسیار ضروري است. و در مقايسه با آنهايي كه به کشیدن سیگار ادامه می‌دهند افراد ترك كرده كم‌تر در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار دارند (اما در مجموع درصد سرطان در افرادی که هیچگاه از دخانیات استفاده نکرده‌اند باز هم كم‌تر است.

ترک سیگار همچنین در افرادی که قبلاً سرطان داشته‌اند می تواند خطر ابتلا به دیگر سرطان‌ها را کاهش دهد. امكانات و روش‌هاي بسیاری برای ترک سیگار وجود دارد:

پزشکان و دندانپزشکان می‌توانند به مراجعين خود در یافتن مراکز ترک سیگار یا متخصصان این کار کمک کنند.

پزشکان و دندانپزشکان می توانند درمان‌هاي دارویی یا برچسب‌های پوستی، آدامس، قرص‌های مکیدنی و اسپری‌هاي استنشاقی را براي جايگزيني نيكوتين تجويز کنند.

اشعه خورشید (Sunlight)

پرتوی (UV (Ultra Violet از اشعة خوشید، لامپ‌های آفتابی و دستگاه‌های برنزه کننده ساطع مي‌شود. این اشعه موجب پیری زودرس پوست و آسیب‌دیدگی آن مي‌شود و ممکن است به سرطان پوست منجر شود.

پزشکان به افراد تمام سنین توصیه مي‌کنند که کم‌تر در معرض تابش مستقيم نور خورشید و يا اشعه فرابنفش قرار بگيرند:

اجتناب از خورشید نیمروزی (از اواسط صبح تا اواخر بعد از ظهر) شديداً توصیه شده، همچنین بهتر است خود را از اشعه فرابنفش، كه از شن، آب، برف و یخ منعكس مي‌شود، نیز محافظت كنيد. پرتوی فرابنفش مي‌تواند از لباس‌های نازک، شیشة خودرو و پنجره‌ها عبور کند.

از پیراهن‌های آستین بلند، شلوارهای بلند، کلاه لبه‌دار و عینک‌های آفتابی با لنز جاذب فرابنفش استفاده كنيد.

استفاده از کرم‌های ضد آفتاب مي‌تواند از ابتلا به سرطان پوست جلوگیری کند، به‌خصوص كرم‌هايي با فاكتور محافظتی در برابر خورشید حداقل 15. اما استفاده از کرم‌های ضدآفتاب نمي‌تواند به اندازة قرار نگرفتن در معرض آفتاب و پوشیدن لباس مناسب از پوست محافظت كند.

از لامپ‌ها و دستگاه‌های برنزه کننده استفاده نکنید؛ زيان آنها دست کمي‌از آفتاب ندارد.

تشعشع يونيزان

تشعشع يونيزان مي‌تواند موجب آسیب‌دیدگی سلول‌ها و ابتلا به سرطان شود. اینگونه تشعشعات، پرتوهایی هستند که از فضای خارج جو زمین، از غبار راديواكتيو، گاز رادون (Radon)، اشعة ايكس و منابع ديگر ايجاد مي‌شوند.

غبار رادیواکتیو ممکن است ناشی از حوادثي باشد که در نیروگاه‌های برق هسته‌ای اتفاق مي‌افتد و یا در روند تولید، آزمایش یا استفاده از سلاح‌های هسته‌ای به‌وجود مي‌آيد. خطر ابتلا به سرطان، به‌ويژه سرطان خون، تیروئید، پستان، ریه و معده در افرادی که در معرض غبار رادیواکتیو قرار دارند، افزایش مي‌یابد.

رادون نوعي گاز رادیواکتیو بي‌رنگ، بی‌بو و بی‌مزه و منشأ آن خاک و سنگ است؛ افرادی که در معادن کار مي‌کنند ممکن است در معرض گاز رادون قرار بگیرند. در برخی نقاط ممکن است گاز رادون در منازل نیز وجود داشته باشد. افرادی که در معرض استشمام گاز رادون قرار دارند، در خطر ابتلا به سرطان ریه هستند.

فرآیندهای پزشکی یکی از منابع معمول تشعشع هستند:

پزشکان از تشعشعات (پرتوي ایکس با میزان پایین) برای تصويربرداري داخلي بدن استفاده مي‌کنند. این تصاوير به تشخیص شکستگی استخوان و شناخت دیگر مشکلات کمک مي‌کند.

پزشکان از پرتودرماني (تشعشات در دز بالا که از دستگاه‌های بزرگ یا مواد رادیواکتیو ساطع مي‌شوند) برای درمان سرطان استفاده مي‌کنند.

خطر ابتلا به سرطان از اشعة x با دز كم بي‌نهايت پايين است اين خطر در پرتودرماني كمي بيش‌تر است.

اگر نگران هستید که تشعشعات ممکن است شما را در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار دهد، بهتر است در اين مورد با پزشک خود مشورت كنيد.

اگر در ناحیه‌ای زندگی می کنید که در آن گاز رادون وجود دارد، بهتر است مقدار آن را در منزلتان اندازه‌گيري کنید. اندازه‌گيري میزان گاز رادون موجود در منزل بسيار ساده و ارزان است و مي‌توانيد در بيش‌تر ابزار فروشی‌ها وسايل مربوط به آن را بيابيد.

بهتر است از پزشک یا دندانپزشک خود درباره ضرورت انجام هر تصويربرداري با اشعة ایکس سؤال کنید؛ همچنین درباره پوشش‌هاي محافظ قسمت‌هایی از بدن که درون تصوير نیستند، نيز اطلاعات بگیرید.

مبتلایان به سرطان بهتر است با پزشک خود دربارة احتمال خطر ابتلا به نوع دیگری از سرطان، در اثر پرتودرماني، صحبت کنند.

خطر ابتلا به سرطان ناشي از اشعه ايكس كمي بيش‌تر از خطر ابتلا به سرطان ناشي از پرتودرماني است.

مواد شیمیایی خاص و دیگر مصنوعات Certain Chemicals And Other Substances

شاغلين بعضي مشاغل، مانند نقاش‌ها، کارگران ساختمانی و شاغلين در صنایع شیمیایی، بيش‌تر در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار دارند. مطالعات نشان داده است که كار و تماس با آزبست (پنبه نسوز)، بنزن، بنزیدین، کادمیوم، نیکل یا وینیل کلراید مي‌تواند موجب ابتلا به سرطان شود.

برای کاهش تماس با فرآورده‌هاي زيان‌بار، چه در محل کار و چه در منزل، دستورالعمل‌ها و نکات ایمنی مربوط به آنها را با دقت مورد توجه قرار دهید. اگرچه خطر ابتلا در کارگرانی که سال‌ها با این مواد در تماس بوده اند بيش‌تر است، بهتر است هنگام کار با فرآورده‌هاي دفع آفات، روغن موتور سوخته، رنگ، حلال‌ها و دیگر مواد شیمیایی در منزل نيز احتیاط کنید.

برخی از ویروس‌ها و باکتری‌ها Some Viruses And Bacteria

برخی ویروس‌ها و باکتری‌ها ممکن است خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند:

ویروس پاپیلوم انسانی (Human Papilloma Viruses): ابتلا به HPV يكي از دلايل اصلي سرطان دهانة رحم است؛ همچنین در ابتلا به دیگر سرطان‌ها نیز يكي از عوامل خطر به حساب مي‌آيد.

ویروس‌های هپاتیت B و C: سرطان کبد ممکن است سال‌ها بعد از ابتلا به هپاتیت B و C بروز کند.

ویروس لوسمي/لنفوم سلول‌هاي T انساني (Human T-cell Leukemia/Lymphoma Virus): ابتلا به HTLV-1 خطر ابتلای فرد به لنفوم و لوسمي را افزايش مي‌دهد.

ويروس نقص ايمني انسانيHuman Immunodeficiency Virus)HIV ) :ویروسی است که باعث بیماری ایدز مي‌شود. در افراد مبتلا به HIV خطر ابتلا به سرطان‌هایی مانند خون و نوع نادری از سرطان به نام ساركوم كاپوزي بسیار افزایش مي‌يابد.

ویروس اپشتين- بار (Epstian – Bar Virus) : عفونت ناشي از EBV مي‌تواند خطر ابتلا به لنفوم را افزايش دهد.

ویروس هريس انساني (Human Herpes Virus 8)(HHV8): این ویروس نيز مي‌تواند موجب بروز ساركوم کاپوزی شود.

هليكوباكترپيلوري: این باکتری مي‌تواند موجب زخم معده و همچنین سرطان‌های معده و لنفوم جدار معده شود.

از داشتن روابط جنسی نامطمئن و استفاده از سرنگ مشترک جداً خودداری كنيد. داشتن روابط جنسی با فردی که مبتلا به HPV است، ممکن است شما را نیز به این ویروس مبتلا كند. همچنین ممکن است از اين طریق و يا استفاده از سرنگ مشترک به هپاتیت B، هپاتیت C یا HIV مبتلا شوید.

بهتر است برای پیشگیری از هپاتیت B، خود را واکسینه كنيد. پرستاران و دیگر افرادی که در كار خود با خون انسان‌ها سروکار دارند، باید براي استفاده از اين واكسن با پزشک خود مشورت كنند.

اگر فکر می کنید در معرض ابتلا به HIV یا هپاتیت قرار داريد، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید چون این بیماری‌ها ممکن است علائم مشخصی نداشته باشند، اما آزمایش خون می‌تواند وجود ویروس را مشخص کند؛ اگر جواب مثبت باشد، پزشک می‌تواند روش‌های درمانی لازم را براي شما تجويز كند. همچنین می تواند روش‌های جلوگیری از انتقال ویروس به دیگران را به شما آموزش دهد.

اگر ناراحتی معده دارید، به پزشک مراجعه كنيد؛ ابتلا به H. Pylori قابل تشخیص و درمان است.

برخي هورمون‌ها (Certain Hormones)

ممکن است پزشکان برای مشکلاتی مانند گُر گرفتگی، خشکی واژن و پوکی استخوان که احتمالاً در دوران یائسگی(Menopause) ایجاد مي‌شوند، برخی هورمون‌ها (مثلاً استروژن به تنهایی یا استروژن به مراه پروژسترون) را تجویز كنند؛ اما مطالعات نشان داده که هورومون درمانی مربوط به یائسگی ممكن است عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد. هورمون‌ها مي‌توانند خطر ابتلا به سرطان پستان، سکته قلبی، سكتة مغزي یا لخته شدن خون را افزایش دهند.

دی اتیل استیل بسترول یا (Diethylstilbestrol) (DES)، نوعی استروژن است که بين سال‌های 1940 تا 1971 در ایالات متحده برای برخی زنان باردار تجویز مي‌شد؛ در زنانی که در طول دوران حاملگی DES مصرف کنند، خطر ابتلا به سرطان پستان کمي افزایش مي‌یابد و دخترانشان نیز بيش‌تر از ديگران در معرض خطر ابتلا به نوع نادري از سرطان دهانة رحم قرار دارند. ولي عوارض این هورمون بر روی پسران این زنان هنوز در دست بررسی است.

زنانی که DES مصرف کرده‌اند و دخترانی که پیش از تولد در معرض DES قرار داشته اند بهتر است دربارة انجام برخی آزمایشات با پزشک خود مشورت كنند.

خانمی که در دوران يائسگي قصد هورمون‌درمانی دارد، بهتر است قبلاً با پزشک خود دربارة فواید و زیان‌های این روش مشورت كند.

سابقة ابتلا به سرطان در خانواده (Family History Of Cancer)

بيش‌تر سرطان‌ها به دلیل تغییرات ژنتیکی (جهش‌هايی در ژن) است. یک سلول طبیعی معمولاً پس از یک سلسله تغییر و تحول در ژن‌ها، به سلول سرطانی تبدیل مي‌شود. مصرف دخانیات، برخی ویروس‌ها و بالاخره بعضي عوامل که در شیوة زندگی شخص یا محیط زیست وی وجود دارند، ممكن است در گونه‌های خاصی از سلول‌ها این تغییرات را ایجاد کنند.

برخی تغییرات ژنتیکی که موجب افزايش خطر ابتلا به سرطان مي‌شود، مي‌تواند ارثي باشد و از والدین به فرزندان منتقل شود؛ این مشكل از بدو تولد در تمام سلول‌های بدن نوزاد وجود دارد.

معمولاً سرطان از نسلی به نسل دیگر منتقل نمي‌شود؛ با این وجود، ابتلا به برخی انواع سرطان در بعضی خانواده‌ها بيش‌تر است. برای مثال، ملانوم و سرطان‌های پستان، تخمدان، پروستات و روده بزرگ ممکن است در خانواده‌ای به شکل ارثی وجود داشته باشد. ابتلا به نوع خاصی از سرطان در افراد متعدد یک خانواده، در اكثر موارد ممکن است ناشي از تغییرات ژنتیکی موروثی باشد و احتمال ابتلا به سرطان را در افراد آن خانواده افزایش ‌دهد؛ هر چند عوامل زیست محیطی نیز مي‌توانند در این خصوص تأثیر گذار باشند. با اين همه، موارد متعدد بروز نوع خاصي از سرطان در یک خانواده، اغلب اتفاقی است.

الکل Alcohol

مصرف طولانی مدت مشروبات الکلی، خطر ابتلا به سرطان‌های دهان، حلق، مری، حنجره، کبد و پستان را افزایش مي‌دهد. هر چه میزان مصرف بالاتر باشد، خطر ابتلا نیز بيش‌تر مي‌شود؛ در صورتی‌که فرد الکلی دخانیات نیز مصرف کند، خطر بروز بيش‌تر اين سرطان‌ها افزایش مي‌یابد.

اگر فکر می کنید در خانواده‌تان، مواردي از ابتلا به سرطانی خاص به‌طور ارثي وجود دارد، بهتر است با پزشک خود در این‌باره صحبت کنید. تا وی راه‌هایی برای کاهش خطر ابتلا به آن نوع سرطان را به شما پیشنهاد کند. همچنین پزشکتان می تواند با دستور انجام آزمایش‌هایی، سرطان را در مراحل ابتدایی شناسایی کند.

شاید بهتر باشد از پزشکتان بخواهید اطلاعاتی درباره آزمایشات ژنتیکی در اختیار شما قرار دهد. این آزمایش‌ها می تواند تغییرات ژنتیکی موروثی خاصی را مشخص كند که خطر ابتلا به سرطان را افزایش می دهند. اما به ارث بردن تغییر ژنتیکی حتماً به‌معنای ابتلا به سرطان نیست؛ به این معناست که احتمال ابتلا به سرطان در آن فرد بيش‌تر است.

رژیم غذایی نامناسب، کمبود فعالیت بدنی یا اضافه وزن  Poor Diet, Lack Of Physical Activity, Or Being Overweighted

افرادی که رژیم غذایی نامناسب، تحرک بدنی کم و یا اضافه وزن دارند، بيش‌تر در خطر ابتلا به انواع خاصی از سرطان هستند؛ به‌عنوان مثال، مطالعات نشان مي‌دهد افرادی که رژیم غذایی پر چربی دارند، از نظر ابتلا به سرطان‌های روده بزرگ، رحم و پروستات بيش‌تر در خطر قرار دارند. فعالیت بدنی کم و اضافه وزن نيز از جمله عواملی هستند که خطر ابتلا به سرطان‌های پستان، روده بزرگ، مری، کلیه و رحم را افزایش مي‌دهند.

داشتن رژیم غذایی سالم، فعالیت بدنی و داشتن وزن متعادل می‌تواند تا مقدار زيادي خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهد. پزشکان موارد زیر را توصیه می کنند:

تغذیة خوب: یک رژیم غذایی سالم، شامل غذاهایی است که سرشار از فیبر، ویتامین و مواد معدنی باشد. این رژیم شامل نان‌های سبوس دار (تهیه شده از آرد کامل)، حبوبات و مصرف 5 تا 9 وعده میوه و سبزیجات، در روز است؛ همچنين در اين رژيم بايد مصرف غذاهای پرچرب (مانند کره، شیر پر چرب، غذاهای سرخ شده و گوشت قرمز) محدود شود.

داشتن فعالیت بدنی و وزن متعادل: فعالیت بدنی به کنترل وزن و کاهش چربی بدن کمک مي‌کند. بيش‌تر متخصصان معتقدند فعالیت متعادل بدنی (مانند پیاده روی سریع) ، هفته‌ای 5 روز یا بيش‌تر و دست کم به مدت 30 دقیقه، برای بزرگسالان بسیار مفید است.

انجام آزمایشات غربالگری (Screening)

برخی از سرطان‌ها را مي‌توان پیش از آنکه در بدن علائمي‌ ایجاد کنند تشخیص داد. آزمایشات براي تشخیص سرطان (یا شرایطی که ممکن است منجر به سرطان شود) را در مورد افرادی که علائمي ‌از سرطان در آنها ظاهر نشده است آزمایشات غربالگری (Screening) مي‌نامند.

آزمایشات غربالگری مي‌تواند در تشخیص و درمان زود هنگام برخی از سرطان‌ها به پزشکان کمک کند. و به‌طور كلي، اگر سرطان زود تشخیص داده شود درمانش آسان‌تر و مؤثرتر خواهد بود.

از آزمایشات غربالگری در تشخیص سرطان‌های پستان، رحم، روده بزرگ و راست‌روده بسيار استفاده مي‌شود:

در مورد سرطان پستان: ماموگرافي (عکس‌برداری از پستان با اشعه ایکس) بهترین ابزار پزشکان برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان است. ماموگرام (Mammogram)، تصويری از سینه است که به‌وسیله اشعه ایکس گرفته مي‌شود. به بانوان بالای چهل سال توصیه مي‌شود حداقل هر یک یا دو سال یکبار ماموگرام انجام دهند. بانوانی که خطر ابتلایشان به سرطان پستان از حد متوسط بالاتر است، بهتر است دربارة انجام ماموگرام پیش از 40 سالگی و تعداد دفعات آن‌ با پزشك خود مشورت كنند.

در مورد سرطان گردن رحم: از آزمون پاپ‌اسمير برای بررسی سلول‌های گردن رحم استفاده مي‌شود؛ پزشک ابتدا از سلول‌های رحم نمونه‌برداری مي‌کند و سپس در آزمایشگاه این نمونه برای تشخیص سرطان، یا تغییراتی که ممکن است به سرطان منجر شود (از جمله تغییراتی که ممکن است بر اثر ویروس پاپیلوم انسانی – مهم‌ترین عامل ایجاد سرطان گردن رحم- ایجاد شده باشد )، بررسی مي‌شود. بانوان باید سه سال پس از ازدواج (داشتن آمیزش جنسی) یا پس از 21 سالگی (هر کدام زودتر پیش آمد)، آزمون پاپ‌اسمير را انجام دهند. بيش‌تر بانوان باید دست کم هر سه سال یکبار این آزمايش را انجام دهند.

در مورد سرطان روده بزرگ و راست‌روده: آزمون‌هاي غربالگري برای تشخیص پولیپ ، سرطان یا دیگر ناراحتی‌های روده بزرگ و راست‌روده،مورد استفاده قرار مي‌گيرد. افراد بالای 50 سال حتماً باید مورد آزمایشات غربالگری قرار گیرند؛ افرادی هم که خطر ابتلایشان به سرطان روده بزرگ و راست‌روده، بالاتر از حد متوسط است، بهتر است پیش از 50 سالگی، درباره انجام این آزمایشات و دفعات آن با پزشك خود مشورت كنند.

آزمون خون مخفي مدفوع (Fecal Occult Blood Test): گاهی اوقات توده سرطانی یا پولیپ، خونریزی مي‌کند. این آزمایش مي‌تواند مقادیر بسیار اندک خون را در مدفوع مشخص کند.

آندوسكوپي سيگموييد: در این روش، پزشک داخل راست‌روده و قسمت تحتانی روده بزرگ را با یک لوله مخصوص به نام سیگمویدوسکوپ (Sigmoidoscope) معاینه مي‌کند؛ معمولاً پزشکان مي‌توانند با این لوله پولیپ‌ها را هم بردارند.

آندوسكوپي رودة بزرگ (کولنوسکوپی): در این روش، پزشک داخل راست‌روده و تمام روده بزرگ را با استفاده از لوله مخصوص و بلندی به نام کولنوسکوپ (Colonoscope) معاینه مي‌کند. پزشکان در اين روش هم مي‌توانند پولیپ‌ها را بردارند.

تنقیه باریوم با وضوح دوگانه (Double-contrast Barium Enema): این آزمایش شامل چندین بار عکسبرداری با اشعه ایکس از روده بزرگ و راست‌روده است؛ بیمار را با محلول باریوم تنقيه كرده سپس هوا را به درون راست‌روده پمپاژ مي‌کنند. وجود باریوم و هوا در روده‌ها موجب بالا بردن کیفیت عکس‌ها مي‌شود.

معاينه راست‌روده با انگشت (Digital Rectal Exam): معاينه راست‌روده معمولاً يكي از معاینات اولية باليني است. پزشك متخصص دستکشی طبی به دست كرده، آن را چرب مي‌كند و با انگشت به معاینه درون مقعد مي‌پردازد تا نواحی غیرعادی را شناسایی کند. معاينه راست‌روده با انگشت فقط امكان معاينه پایین‌ترین قسمت راست‌روده را مي‌دهد.

ممکن است دربارة آزمایشات جديد تشخیص سرطان، برای دیگر قسمت‌های بدن، نيز مطالبی شنیده باشید. ولي ما در حال حاضر، از احتمال نجات جان شما به‌وسيله آزمایشات غربالگری ديگر چندان اطلاعی در دست نداریم. پايگاه علمي، پزشكي و آموزشي مؤسسة تحقيقات، آموزش و پيشگيري سرطان (www.ncii.ir) نتايج تحقیقاتی را که به‌منظور آگاهی بيش‌تر دربارة آزمایشات غربالگری مخصوص سرطان‌های پستان، دهانة رحم، رودة بزرگ، ریه، تخمدان، پروستات و پوست انجام مي‌شود، دنبال مي‌کند. به قسمت انتظارات از تحقیقات بر روی سرطان مراجعه کنید.

پزشکان قبل از توصیة آزمایش غربالگری عوامل بسیاری را در نظر مي‌گیرند. برای آنها عوامل مرتبط با آزمایش و نوع سرطانی که ممکن است با انجام آن آزمایش تشخیص دهند از اهمیت فراواني برخوردار است؛ آنها همچنین به‌میزان خطر ابتلای فرد به انواع خاصی از سرطان توجه ویژه نشان مي‌دهند. برای مثال پزشک در اين مورد سن، سوابق پزشکی، سلامت عمومی، سابقه خانوادگی و شیوة زندگی فرد را در نظر مي‌گيرد و به‌میزان دقت آزمایش نیز توجه دارد. علاوه براين، پزشکان زیان‌های جانبي آزمایشات غربالگری را نیز مدنظر قرار مي‌دهند. به‌علاوه، اگر آزمایش‌هاي غيرطبيعي به‌معني وجود سرطان باشد، آنها خطر آزمایشات پيگيري و نيز خطرات عمل‌های جراحی لازم را هم در نظر مي‌گیرند. پزشکان در صورت تشخیص سرطان، به خطرات و مزایای درمان و به‌میزان کارایی و عوارض جانبی آن هم توجه دارند.

ممكن است بخواهيد با پزشک خود درباره زیان‌ها و مزایای احتمالی آزمایشات تشخیص سرطان صحبت کنید؛ اما در نهایت امر تصمیم به انجام آزمایشات غربالگری – مانند بسیاری ديگر از اين نوع تصمیمات – تصمیمي ‌شخصی است، هر فرد پس از آگاهی از مزایا و زیان‌های این آزمایشات باید خود در این باره تصمیم بگیرد.

علائم سرطان (Symptoms)

سرطان علائم زیادی دارد كه برخی از آنها در زیر آمده‌اند:

وجود توده یا ضخيم‌شدگي در پستان یا دیگر قسمت‌های بدن

رشد خال جدید یا تغییراتی در خال قدیمی

زخمي‌که التیام نمي‌یابد

خشونت در صدا یا سرفه‌ای که از بین نمي‌رود

تغییراتی در اجابت مزاج يا دفع ادرار

ناراحتی پس از خوردن غذا

وجود مشکلاتي در بلع

افزایش یا کاهش بی دلیل وزن

ترشحات یا خونریزی‌هاي غیر منتظره

احساس ضعف یا خستگی شدید

در بيش‌تر مواقع این علائم، به معنی وجود سرطان نیستند همچنين ممکن است به دلیل وجود تومور خوش‌خیم یا دلایل دیگر باشند و تنها پزشک مي‌تواند در این مورد نظر دهد. شخصی که این علائم یا تغییرات دیگري در او مشاهده شود باید هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه كند تا مشکلاتش تشخیص داده شده درمان شود.

معمولاً سرطان در مراحل اولیه درد ندارد؛ با مشاهدة برخی از اين علائم فوراً به پزشک مراجعه كنيد و صبر نکنید تا درد شروع شود.

تشخیص بیماری (Diagnosis)

اگر برخی علائم سرطان در شما آشكار شد و یا نتایج آزمایشات غربالگری مثبت بود، پزشک است که بايد تشخيص دهد این علائم و نتایج واقعاً مربوط به سرطان است یا دلایل دیگری دارد؛ پزشک احتمالاً سوابق پزشکی شخصی و خانوادگيتان را جویا مي‌شود و از شما معاينة باليني به عمل مي‌آورد؛ او همچنین ممکن است دستور انجام برخی آزمون‌هاي آزمایشگاهی، تصوير‌برداری با اشعة ایکس یا دیگر آزمايش‌ها و فرایندهای پزشکی را صادر کند.

آزمون‌هاي آزمایشگاهی (Lab Tests)

آزمایش خون، ادرار یا دیگر مايعات بدن مي‌توانند به پزشک در تشخیص بيماري کمک کنند. این آزمایش‌ها مي‌توانند کیفیت کار یک اندام (مثلاً کلیه) را نشان دهند، از طرفی وجود بیش از حد برخی مواد در نمونه‌هاي آزمايش شده ممکن است نشانة سرطان باشد؛ به این مواد در اصطلاح نشانگرهاي تومور گفته مي‌شود. با این همه، تنها نتایج غیر عادی در آزمایشات دلیل قطعی وجود سرطان نیست و پزشکان نمي‌توانند تنها به نتایج آزمایش‌ها بسنده کنند.

عکس‌برداری (Imaging Procedures)

در روش‌هاي تصويربرداري تصاویری از داخل بدن تهیه مي‌شود که به پزشک در تشخیص تومور کمک مي‌کند. این تصاویر را به چند شیوه مي‌توان تهیه كرد:

تصويربرداري با اشعة ایکس (X-Rays): تصويربرداري با اشعة ایکس رایج‌ترین شیوة تهیة تصویر از اندام‌ها و استخوان‌های داخل بدن است.

سی.تی.اسکن (CT Scan): دستگاه تصويربرداري با اشعة ایکسی است که به یک رایانه متصل است و مي‌تواند از اندام‌ها مجموعه‌ای از تصاویر با جزئیات بيش‌تر تهیه کند. در این نوع تصويربرداری، به‌منظور بررسی آسان‌تر و دقيق‌تر تصاویر، معمولاً ماده‌ای حاجب مشخص‌کننده به فرد (مثلاً رنگ خوراکی مخصوص) خورانده مي‌شود.

اسکن هسته‌اي (Radionuclide Scan): در این نوع تصويربرداری مقدار کمي مواد رادیواکتیو به شخص تزریق مي‌شود؛ این مواد از طریق جریان خون در اندام‌ها و استخوان‌های خاص متراكم مي‌شود و یک اسکنر هم میزان رادیواکتیويته را در اندام‌ها اندازه‌گیری و محل آن را مشخص كرده و از استخوان‌ها و اندام‌ها فيلم‌ها و تصاویری بر روی صفحة نمایش رایانه ثبت مي‌کند. لازم به يادآوري است كه بدن مواد رادیواکتیو را به سرعت دفع مي‌کند.

سونوگرافي (Ultrasound): دستگاه سونوگرافي، امواجی صوتی تولید مي‌کند که گوش انسان قادر به شنیدن آنها نیست. این امواج پس از برخورد به بافت‌های داخلی بدن منعکس مي‌شوند و سپس رایانه انعكاس این امواج را دریافت و تصویری ایجاد مي‌کند که سونوگرام نامیده مي‌شود.

ام.آر.آی (MRI): يك آهن‌رباي بسیار قوی که به رایانه متصل شده و از آن برای گرفتن عکس‌هایی دقيق از درون بدن استفاده مي‌شود. پزشک مي‌تواند این تصاویر را بر روی یک صفحه نمایشگر (یا پس از چاپ، بر روی یک فیلم) مشاهده و بررسی كند.

PET اسكن (PET Scan): در این روش به شخص مقدار کمي مواد رادیواکتیو تزریق مي‌شود و دستگاهی تصاویری مي‌گیرد که فعالیت‌های شیمیایی بدن را نشان مي‌دهد؛ سلول‌های سرطانی معمولاً به صورت نواحی بیش از حد فعال نمایان مي‌شوند.

نمونه‌برداری (Biopsy)

پزشکان در بيش‌تر موارد برای تشخیص سرطان به نمونه‌برداری(Biopsy) نياز دارند. برای اين كار، پزشک نمونه‌ای از بافت مشكوك را به آزمایشگاه مي‌فرستد و متخصص آسیب شناس (Pathologist) آن را زیر میکروسکوپ بررسی مي‌کند. نمونه‌برداری به طرق مختلف انجام مي‌گيرد:

به‌وسیله سوزن: پزشک برای نمونه‌‌برداري از بافت یا مایع مي‌تواند از سوزن استفاده کند.

به‌وسیله آندوسکوپی: پزشک از لوله‌ باریک داراي نور (آندوسکوپ) برای مشاهده برخی نواحی درون بدن استفاده كرده به‌وسیلة آن از بافت‌ها نمونه‌برداري مي‌کند.

به‌وسیله جراحی: جراحی ممکن است كامل (Excisional) یا برشي (Incisional) باشد:

در نمونه‌برداری كامل، جراح کل تومور را بر مي‌دارد و اغلب برخی از بافت‌های سالم مجاور تومور نیز برداشته مي‌شوند.

در نمونه‌برداری برشي، تنها بخشی از تومور برداشته مي‌شود.

بهتر است پیش از نمونه‌برداری سؤالات زیر را از پزشکتان بپرسید:

برای نمونه‌برداری به کجا بايد بروم؟

نمونه‌برداری چقدر طول می کشد؟ آيا من هشيار خواهم بود؟ آيا دردناک است؟

خطری هم دارد؟ بعد از نمونه‌برداری احتمال عفونت یا خونریزی چقدر است؟

نتیجة آن در چه‌مدت مشخص می‌شود؟

اگر سرطان داشته باشم، چه‌کسی دربارة مراحل بعدي با من صحبت مي‌كند و چه‌وقت؟

مرحله‌بندي سرطان (Staging)

پزشك برای انتخاب بهترین روش درمان، باید از وسعت (مرحله) بیماری مطلع باشد. در مورد بيش‌تر سرطان‌ها (مانند پستان، ریه، پروستات یا روده بزرگ) اندازة تومور و اینکه آیا سرطان به غدد لنفاوی یا دیگر قسمت‌های بدن منتشر شده یا نه، مشخص‌كنندة مرحلة بيماري است؛ براي اين منظور پزشک دستور انجام عکس‌برداری با اشعه ایکس، آزمون‌هاي آزمایشگاهی و دیگر آزمايش‌ها را صادر مي‌كند.

درمان (Treatment)

بسیاری از مبتلایان به سرطان مایلند در دورة درمان خود نقشی فعال ایفا كنند. اينکه بیمار بخواهد هر چه بيش‌تر دربارة بیماری خود و روش‌های درمانی آن بداند بسيار طبيعي است؛ با این وجود، اضطراب ناشي از ضربة‌ روحي که پس از تشخیص به بیمار وارد مي‌شود معمولاً شرایط را برای فکر کردن درباره سؤالاتی که مي‌خواهد از پزشک بپرسد، مشکل مي‌کند. بنابراين تهیه فهرستی از سؤالات مورد نظر پیش از هر بار مراجعه به پزشک مفید است.

برای به خاطر داشتن گفته‌های پزشک، مي‌توانید از یاداشت برداری، یا ضبط صوت استفاده كنيد. برخی نیز تمایل دارند در هنگام صحبت با پزشک، دوست و یا عضوی از اعضای خانواده خود را به‌منظور شرکت در بحث‌، یادداشت برداری یا گوش کردن به صحبت‌ها همراه ببرند.

احتیاجی نیست تمام سؤالات را در يك جلسه بپرسید؛ در آينده بازهم فرصت خواهید داشت تا از پزشک یا پرستارتان در مورد مطالبی که برایتان روشن نيست توضیح بخواهيد.

ممکن است پزشکتان شما را به متخصص دیگري معرفی کند و یا شما از وی انجام چنين كاري را بخواهید. متخصصان و مراجعي که کارشان به نحوي با درمان سرطان ارتباط دارد عبارتند از: جراحان، سرطان‌شناسان، متخصص بيماري‌هاي خون و سرطان‌شناسان متخصص پرتودرماني.

جویا شدن نظر یک متخصص دیگر (Getting A Second Opinion)

پیش از آغاز درمان، شاید مایل باشید نظر متخصص دیگری را نيز دربارة تشخیص بيماري و روش درمانی‌تان بپرسید. بسیاری از شرکت‌های بیمه، در صورتی که پزشکتان نظر متخصص دیگری را درخواست کند، هزینه‌های این کار را تقبل مي‌کنند. ممکن است جمع آوری سوابق پزشکی و گرفتن وقت ملاقات از یک پزشک دیگر کمي‌زمان بر و دشوار باشد. معمولاً صرف يك زمان چند هفته‌اي برای اين كار مشکلی در درمان شما ایجاد نمي‌کند و در بيش‌تر موارد، تأخیر در شروع درمان از تأثیر آن نمي‌کاهد؛ اما در برخی مبتلایان، درمان بايد بی‌درنگ آغاز شود. برای اطمینان خاطر، بهتر است در این‌باره با پزشکتان مشورت كنيد.

چند روش برای یافتن یک پزشک متخصص دیگر وجود دارد:

پزشکتان مي‌تواند شما را به یک یا چند متخصص دیگر معرفی کند؛ در مراکز درمان سرطان، اغلب چند متخصص به‌عنوان یک تیم با هم همکاری مي‌کنند.

معمولاً‌ انجمن‌های پزشکی محلی یا استانی، بیمارستان‌ها و یا دانشکده‌های پزشکی هم مي‌توانند متخصصانی را به شما معرفی كنند.

سازمان‌های غیر انتفاعی فعال در زمینة سرطان نیز مي‌توانند کمکتان کنند.

روش‌های درمان (Treatment Methods)

برنامة درمانی عمدتاً بستگی به نوع و مرحلة سرطان دارد.

پزشکان همچنین سن و سلامت عمومي‌ بيمار را نیز در نظر مي‌گیرند. هدف از درمان، اغلب بهبود کامل سرطان است؛ در غيراين‌صورت، هدف كنترل بیماری تا حد امکان و کاهش علائم آن است. برنامة درمانی ممکن است به‌مرور زمان، با توجه به پيشرفت يا توقف بيماري، تغییر کند.

بيش‌تر برنامه‌های درمانی شامل جراحی، پرتودرماني، یا شیمي‌درمانی است و برخی ديگر نيز برنامه‌هاي هورمون‌درمانی یا درمان زیست‌شناختي را شامل مي‌شود. علاوه براین‌ها، ممکن است پیوند سلول‌های بنیادی برای بيماراني انجام شود كه قادر به دريافت شيمي‌درماني و يا پرتودرماني با دوز بسيار بالا باشد.

در مورد برخی از انواع سرطان تنها یک روش درمانی بهترین نتیجه را مي‌دهد، ولي برای بعضي دیگر ممکن است ترکیبی از چند روش مؤثرتر واقع شود.

روش‌های درمانی ممکن است تنها در قسمت خاصی از بدن (درمان موضعی) یا روی تمام بدن (درمان سيستميك) اثر داشته باشند:

درمان موضعی: در این درمان، سرطان را تنها در یک قسمت بدن از بین برده يا برمي‌دارند. عمل جراحی برای برداشتن یک تومور، درماني موضعی است؛ همچنین پرتودرماني به‌منظور كاهش اندازة تومور یا از بین بردن آن هم درمان موضعی محسوب مي‌شود.

درمان سيستميك: در این روش داروها یا مواد خاصي را وارد جریان خون مي‌کنند تا سلول‌های سرطانی را در تمام بدن از بین ببرند؛ این کار باعث از بین رفتن یا کاهش سرعت رشد سلول‌های سرطانی مي‌شود که به بافت‌ها و اندام‌های دورتر از تومور اصلی منتشر شده‌اند. شیمي‌درمانی، هورمون‌درمانی و درمان زيست‌شناختي جزء درمان‌های سيستميك محسوب مي‌شوند.

پزشک مي‌تواند جزئیات روش‌های درمانی که بايد انجام دهيد و نتایجی را که از هر یک انتظار دارد برایتان توضيح دهد. شما و پزشکتان با همفكري مي‌توانید تصمیم بگیرید که بهترین برنامة درمانی کدام است.

به دلیل اینکه روش‌های درمان سرطان اغلب به بافت‌ها و سلول‌های سالم نيز آسیب مي‌رساند، ایجاد عوارض جانبی در بدن شما امري طبیعی است. عوارض جانبی عمدتاً به نوع و ميزان گستردگي درمان بستگی دارد. عوارض جانبی ممكن است در هر شخص متفاوت باشد، و نیز هر مرحله از درمان، ممکن است عوارض جانبی متفاوتی داشته باشد.

در هر مرحله از درمان سرطان، مي‌توان از مراقبت‌های حمایتی براي کاهش عوارض جانبی درمان، مهار درد و دیگر علائم و رفع مشکلات عاطفی و جسمي بهره برد.

ممكن است بخواهيد پیش از آغاز درمان سؤالات زیر را از پزشک خود بپرسید:

تشخیص شما در مورد من چيست؟

آيا سرطان گسترش پیدا کرده و در صورت پاسخ مثبت، به کجاها منتشر شده است؟ بیماری در چه مرحله‌ای قرار دارد؟

هدف از درمان چیست؟ چه روش‌های درمانی را می‌توانم انتخاب کنم؟ شما کدام‌يك را توصیه می‌کنید و چرا؟

هر روش چه مزایایی دارد؟

خطرات و عوارض جانبی هر روش چيست و چگونه می توانم با عوارض جانبی آن مقابله كنم؟

آیا ناباروری هم جزء عوارض جانبی روش درمانی‌ام خواهد بود؟ در صورت مثبت بودن پاسخ آيا می‌توان چاره‌ای برای این مشکل پیدا کرد؟ آیا باید ذخيرة اسپرم يا تفكيك را در نظر داشته باشيم؟

برای اینکه برای درمان آماده شوم چه کاری بايد انجام دهم؟

فواصل زمانی چه مدت است و درمان چقدر طول خواهد کشید؟

آیا لازم است فعالیت‌های عادی‌ام را تغییر دهم؟و اگر جواب مثبت است، برای چه مدت؟

هزینة درمان حدوداً چقدر خواهد بود؟

چه روش‌های درمانی جدیدی تحت بررسی هستند؟ آیا شرکت در پژوهش بالینی برای من مناسب است؟

جراحی

در بيش‌تر موارد، جراح تومور را با مقداری از بافت‌های مجاور آن بر مي‌دارد. برداشتن بافت‌های مجاور مي‌تواند در پیشگیری از رشد مجدد تومور کمک کند. جراح ممکن است برخی از غدد لنفاوی مجاور تومور را نیز بردارد.

عوارض جانبی جراحی معمولاً به اندازة تومور، محل آن و نوع جراحی بستگی دارد. بهبودی پس از جراحی به زمان نیاز دارد؛ زمان لازم برای بهبودی با توجه به نوع جراحی و همچنين در افراد مختلف، متفاوت است؛ احساس خستگی یا ضعف، تا مدتي طبیعی است.

بيش‌تر بيماران تا چند هفته‌ پس از جراحی احساس ناراحتی مي‌کنند، ولي با مصرف بعضي داروها مي‌توان تا اندازه‌اي درد را مهار کرد؛ پیش از جراحی، بهتر است با پزشک یا پرستارتان دربارة برنامة کاهش درد صحبت کنید، اگر به مسكن بيش‌تري نياز داشتيد، پزشک مي‌تواند برنامه كاهش درد را تعديل كند.

بيش‌تر افراد نگرانند که جراحی (یا حتی نمونه‌برداری) موجب گسترش بیماری شود. این امر به ندرت اتفاق مي‌افتد. جراحان اغلب با استفاده از روش‌هایی خاص، و انجام مراحل بسیار زیاد سعي دارند از گسترش سلول‌های سرطانی پیشگیری كنند؛ به‌عنوان مثال، اگر مجبور باشند بافت‌های بیش از یک ناحیه را بردارند، برای هر ناحیه از وسایل جراحی جداگانه‌ای استفاده مي‌کنند و با این روش احتمال انتشار سلول‌های سرطانی را به بافت‌های سالم کاهش مي‌دهند.

برخی افراد هم فكر مي‌كنند اگر در هنگام عمل جراحی، سرطان آنها در معرض هوای آزاد قرار گیرد، بیماری آنها گسترش مي‌یابد. این موضوع حقیقت ندارد و هوا باعث گسترش سرطان نمي‌شود.

پرتودرماني (Radio Therapy)

در پرتودرماني از پرتو‌های پرانرژي برای از بین بردن سلول‌های سرطانی استفاده مي‌شود. پزشکان انواع مختلفي از روش‌هاي پرتودرماني و در برخی موارد ترکیبی از این روش‌ها را به‌كار مي‌برند.

پرتودرماني خارجي: در این روش تشعشعات از دستگاه بزرگی مي‌تابد كه در خارج از بدن قرار دارد؛ بيش‌تر افرادی که از این روش درمان استفاده مي‌کنند بايد به مدت چند هفته، هفته ای 5 روز، برای درمان به بیمارستان یا کلینیک مراجعه ‌کنند.

پرتودرماني داخلي (پرتودرماني به‌روش كاشت يا پرتودرماني از نزديك): در این روش منشأ تشعشعات، مواد رادیواکتیوی است که درون محفظه‌های ریز، سوزن‌ها یا لوله‌های نازک پلاستیکی قرار داده شده داخل بافت یا اطراف آن کار گذاشته مي‌شوند. معمولاً بیمار در طی درمان در بیمارستان بستری مي‌شود؛ محفظه رادیو اکتیو اغلب چند روز در بدن بیمار باقی مي‌ماند.

پرتودرماني سيستميك يا پرتودرماني تمام بدن: در این روش منشأ تشعشات مایع یا کپسولی حاوی مواد رادیواکتیو است که به تمام قسمت‌های بدن مي‌رسد؛ بیمار این مایع یا کپسول را مي‌بلعد و یا به وي تزریق مي‌شود. از اینگونه پرتودرماني به‌جز درمان سرطان، براي مهار درد شدید ناشی از سرطان پیشرفته نيز استفاده مي‌شود. امروزه بعضي از سرطان‌ها را به این شیوه درمان مي‌کنند.

عوارض جانبی پرتودرماني بيش‌تر به‌میزان و نوع تشعشاتی که به بیمار داده مي‌شود و همچنين ناحیه‌ای از بدن که تحت درمان است بستگی دارد. برای مثال، پرتودرماني ناحیة شکم مي‌تواند موجب حالت تهوع، استفراغ و اسهال را شود. ممکن است پوست بیمار در ناحیه تحت درمان قرمز، خشک و حساس شود و يا در آن ناحيه دچار ریزش مو شود.

در طي پرتودرماني، به‌خصوص در هفته‌های آخر، ممکن است بسیار خسته شوید، استراحت مهم است، اما در عین حال به بیماران توصیه مي‌شود تا جایی که مي‌توانند فعالیت هم داشته باشند.

خوشبختانه، بيش‌تر عوارض جانبی به‌مرور از بین مي‌روند. در این ميان راه‌هایی هم برای کاهش ناراحتی بیمار وجود دارد. اگر در حین درمان، بیمار دچار عارضه جانبی بسیار شدیدی شود، ممکن است پزشک درمان وی را موقتاً متوقف كند.

شیمي‌درمانی

شیمي‌درمانی استفاده از داروهايي خاص برای از بین بردن سلول‌های سرطانی است. در مورد بيش‌تر بیماران، شیمي‌درمانی از طریق دهان یا ورید انجام مي‌شود و در هر دو صورت دارو وارد جریان خون مي‌شود و مي‌تواند به سلول‌های سرطانی در تمام بدن حمله کند.

معمولاً شیمي‌درمانی به صورت دوره‌ای انجام مي‌شود. بیماران یک روز یا بيش‌تر تحت درمان قرار مي‌گیرند، سپس پیش از آغاز دورة جدید درمان يك دوره استراحت را، به مدت چند روز یا چند هفته، به‌عنوان دورة بازتوانی مي‌گذرانند.

بيش‌تر بیماران، داروی خود را در بخش بیماران سرپایی بیمارستان، در مطب پزشک یا خانه مصرف مي‌کنند، ولي برخي هم ممکن است در بیمارستان بستری ‌شوند.

عوارض جانبی این روش درمانی به نوع دارو و میزان مصرف آن بستگي دارد؛ این داروها بر سلول‌های سرطانی و دیگر سلول‌هایی که به سرعت تقسیم مي‌شوند تأثير مي‌کنند و در موارد زير عوارض دارند:

سلول‌های خونی: هنگامي‌که دارو به سلول‌های خونی سالم آسیب برساند، خطر عفونت، کبودی یا خونریزی بيش‌تر مي‌شود و بیمار احتمالاً احساس ضعف و خستگی شديد خواهد كرد.

سلول‌های ریشه مو: شیمي‌درمانی ممکن است موجب ریزش مو شود؛ موهای بیمار دوباره رشد خواهد کرد، اما اغلب رنگ و جنسشان با موهاي قبل متفاوت است.

سلول‌های پوشانندة دستگاه گوارش: شیمي‌درمانی ممکن است باعث کم اشتهایی، حالت تهوع، استفراغ، اسهال یا دردهایی در دهان و لب‌ها شود.

برخی از اين داروها بر باروری تأثیر مي‌گذارند؛ بانوان ممکن است دیگر نتوانند بچه‌دار شوند و مردان هم شايد نتوانند كسي را بارور كنند.

با وجود اینکه عوارض جانبی شیمي‌درمانی گاه دردناک و نگران کننده است، اما معمولاً موقتی است و پزشک مي‌تواند آنها را درمان یا مهار کند.

هورمون‌درمانی (Hormone Therapy)

برخی انواع سرطان برای رشد به هورمون‌های خاصی احتیاج دارند؛ در هورمون‌درمانی از رسیدن اين هورمون‌ها به سلول‌های سرطانی يا از استفاده آن توسط سلول‌هاي سرطاني جلوگیری مي‌شود. این شیوة درمانی، از نوع درمان‌هاي سيستميك است.

در هورمون‌درمانی از دارو یا جراحی استفاده مي‌شود:

دارو: پزشک دارویی را تجویز مي‌کند که مانع از ساخت برخی هورمون‌های خاص، و یا مانع از فعالیت آنها مي‌شود.

جراحی: جراح اندام‌های سازندة هورمون (مانند تخمدان یا بیضه‌ها) را از بدن خارج مي‌کند.

عوارض جانبی هورمون‌درمانی بستگی به روش درمانی دارد؛ این عوارض اضافه وزن، گُر گرفتگی، حالت تهوع و اختلال در باروری را شامل مي‌شوند. در زنان، هورمون‌درمانی ممکن است باعث قطع و یا نامنظم شدن عادت ماهانه و نیز موجب خشکی واژنی شود. در مردان، هورمون‌درمانی مي‌تواند باعث ناتوانی جنسي يا، کاهش میل جنسی، بزرگ شدن و دردناك شدن پستان‌ها شود.

درمان زيست‌شناختي (Biological Therapy)

درمان زيست‌شناختي از نوع درمان‌های سيستميك است. این روش به سیستم ایمنی بدن (سیستم دفاع طبیعی بدن) برای مبارزه با سرطان کمک مي‌کند. برای مثال، در درمان برخی بیماران مبتلا به سرطان مثانه، پس از جراحی، از محلول ب. ث. ژ استفاده مي‌شود و پزشک این محلول را با سوند در مثانه تزريق مي‌کند؛ این محلول حاوی باکتری ضعیف شده‌ای است که سیستم دفاعي بدن، براي مقابله با سلول‌های سرطانی تحريك مي‌كند. ب. ث. ژ ممکن است موجب ایجاد عوارض جانبی شود و مثانه را به شدت دردناك كند؛ در برخي افراد هم موجب، حالت تهوع، تب خفيف يا لرز مي‌شود.

انواع دیگر درمان زيست‌شناختي اغلب به شکل تزريق وریدی، انجام مي‌شود. برخی بيماران در محل تزریق دچار تحریک‌های پوستی مي‌شوند و در بعضي دیگر عوارضی شبیه سرماخوردگی مانند تب، لرز، سردرد، دردهای عضلانی، خستگی بیش از حد، ضعف و حالت تهوع ایجاد مي‌كند. درمان زيست‌شناختي گاه موجب ایجاد عوارض جانبی خطرناک‌تری از قبيل تغییرات در فشار خون و اختلالات تنفسی نيز مي‌شود. اين درمان معمولاً در مطب پزشک، کلینیک یا بیمارستان، انجام مي‌گيرد.

پیوند سلول‌های بنیادی(Stem Cell Transplantation

پیوند سلول‌های بنیادین(Stem Cell) خون‌ساز، به بیمار قدرت مي‌دهد شیمي‌درمانی و پرتودرمانی با میزان بالای دارو و يا پرتو، یا هر دوي آنها را با هم تحمل كند. میزان بالای دارو یا پرتو سلول‌های سرطانی و سلول‌هاي سالم را در مغز استخوان همزمان از بین مي‌برد. پس از درمان، به‌وسیلة يك لولة پلاستیکی انعطاف‌پذير که درون یک ورید اصلی قرار مي‌گیرد، سلول‌های بنیادی و سالم خونساز به بيمار تزریق مي‌شود؛ اين سلول‌های بنیادی پیوندی، سلول‌های خونی جدیدی تولید مي‌کنند و مي‌توان آنها را از فردي ديگر يا خود بیمار، (پیش از شروع درمان)، گرفت. بیماران براي این درمان بايد در بیمارستان بستری ‌شوند.

عفونت و خونریزی از عوارض جانبی درمان با میزان بالای دارو/ پرتو و پیوند سلول‌های بنیادی است. علاوه بر این، بیمارانی که سلول‌های بنیادی را از یک اهدا کننده دریافت مي‌کنند، ممکن است به عارضةبيماري پيوند عليه ميزبان دچار شوند. در اين بيماري سلول‌های بنیادی پیوندی (مهمان) به بافت‌های بیمار (ميزبان) حمله مي‌کنند. در بيش‌تر موارد، GVHD به کبد، پوست یا دستگاه گوارش حمله مي‌کند. عارضة GVHD ممکن است خطرناک ویا حتی کُشنده باشد و احتمال دارد در هر زمان، حتی چندین سال پس از پیوند، نیز اتفاق بیفتد. البته مي‌توان به کمک دارو از GVHD پیشگیری کرده آن را مهار یا درمان كرد.

طب مكمل و جایگزین (Complementary And Alternative Medicine)

برخی مبتلایان به سرطان از طب مكمل و جایگزین استفاده مي‌کنند:

اصطلاحاً به روشی که توأم با روش درمانی استاندارد (متداول) به کار گرفته مي‌شود، مكمل مي‌گویند.

به روشی هم که از آن به‌جای روش درمانی متداول استفاده مي‌شود، جایگزین مي‌گویند.

طب سوزنی، ماساژ درمانی، داروهای گیاهی، رژیم‌های ویتامینی یا دیگر رژیم‌های غذایی مخصوص، تجسم، مراقبه و درمان معنوی گونه‌هایی از طب تکمیلی و جایگزین هستند.

بسیاری از بيماران مي‌گویند طب مكمل و جایگزین به آنها احساس بهتری مي‌دهد؛ با این وجود، گاه برخی از روش‌های مكمل و جایگزین مي‌توانند در روند درمان‌های متداول اختلالاتي زيان‌آور ایجاد کنند و برخی دیگر حتی اگر به‌تنهایی هم از آنها استفاده شود ممكن است مضر باشند.

دسته‌ها
عمومی

راهنماي رژیم غذايي مناسب در سرطان

اهداف مشخص شده از طرف انجمن سرطان آمريكا عبارتند از : داشتن تغذيه ي مناسب و فعاليت فيزيكي در طي دوره درمان سرطان و بعد از درمان مي باشد .

در بيماري سرطان ،به دليل ضعيف شدن سيستم ايمني بدن يعني سيستمي كه از بدن در مقابل بيماري ها دفاع مي كند و همچنيني عوارلض ناشي از درمان ، نياز به انتخاب درست و اصولي مواد غذايي مقوي و مغذي دارد .

راهكار هاي ذكر شده كه در اين راهنما مي تواند شما عزيزان را در نيل به اين اهداف در غالب يك رژيم غذايي متنوع و متعادل كمك كند .

  •  سعي كنيد در طول روز 3 وعده اصلي و 3 ميان وعده داشته باشيد . غذاها را در حجم كم و تعداد وعده هاي بيشتر مصرف كنيد .
  •  در طول روز ،حداقل 6 تا 8 ليوان آب و آب ميوه هاي طبيعي بنوشيد . حتي زمان هايي كه احساس تشنگي نمي كنيد جرعه جرعه آب بنوشيد .
  •  به جاي غلات تصفيه شده مثل نان لواش از غلات كامل سبوس دار مثل نان سنگك استفاده كنيد .
  •  مصرف انواع قاطي پلوها مثل عدس پلو ،ماش پلو و لوبيا پلو به جاي برنج سفيد توصيه مي شود .
  •  در طول روز به ميزان كافي از ميوه ها و سبزيجات قرمز ، بنفش ،نارنجي و سبز استفاده كنيد .
  •  مصرف ميوه ها و سبزيجات پر رنگ مثل انگور قرمز و بنفش ، انار ،خرمالو ،گوجه فرنگي ،كلم بنفش و هويج كه رنگدانه هاي بيشتري دارند توصيه مي شود .
  • استفاده از خانواده سير و پياز توصيه مي شود .
  •  تهيه انواع جوانه هاي خانگي مثل جوانه گندم و ماش به صورت تازه ، يا خشك شده و يا آسياب شده همراه سالاد و يا انواع غذا ها مثل سوپ و آش مي تواند در تاممين مواد مغذي مفيد باشد .
  • در طول روز از غذاهاي پر كالري و پر پروتئين مانند شير و تخم مرغ استفاده كنيد .
  •  فرآورده هاي لبني كم چرب كه بر روي بر چسب آنها وا‍ه پروبيوتيك و يا كفير ذكر شده را خريداري و مصرف نماييد ،چرا كه اين نوع فرآورده هاي لبني باعث افزايش توليد باكتري هاي مفيد دستگاه گوارش مي شوند .
  •  از تخم مرغ به صورت آب پز و كاملا پخته در انواع غذا ها مثل سوپ و يا بر روي سالاد استفاده كنيد .
  •  مصرف گوشت قرمز را محدود كنيد و به جاي آن از گوش سفيد خصوصا گوشن ماهي استفاده كنيد .
  •  در صورتي كه كم خوني داريد به منظور افزايش جذب آهن غذا ،خصوصا منابع گياهي آهن دار مانند اسفناج و عدسي از منابع ويتامين ث مانند آب ليموي تازه و آب پرتقال استفاده كنيد .
  •  در برنامه غذايي خود از مغزهايي مانند مغز گردو ،بادام ،پسته و كنجد استفاده نماييد . مي توانيد مغز ها را به سالاد و يا خوراك عدسي اضافه كنيد .
  • در صورت حساسيت نداشتن به بادام زميني كره بادام زميني را در رژيم غذايي روزانه خود بگنجانيد .
  • روغن زيتون ،كنجد و كانولا را به اندازه متعادل در برنامه غذايي تان داشته باشيد .
  • مصرف انواع غذا ها به صورت آب پز ،بخار پز ،كبابي و فر پز توصيه مي شود .
  • مصرف قند و شكر و نمك را محدود نماييد . به جاي قند مي توانيد از ميوه هاي خشك و مغذي مثل مويز ،انجير خشك و توت خشك استفاد كنيد .
  •  از مصرف غذاهاي پر ادويه و تند و مواد غذايي شور و اسيدي مثل انواع ترشي بپرهيزيد .
  • استفاده از ادويه هايي مثل زردچوبه ،زنجبيل و دارچين در حد متعادل توصيه مي شود .
  •  از مصرف سوسيس ، كالباس و فرآورده هاي دودي بپرهيزيد .
دسته‌ها
عمومی

واکسن سرطان

1- واکسن سرطان چیست؟

واکسن‌های سرطان در درمان سرطان‌های موجود (واکسن‌های درمانی) یا برای پیشگیری از بروز سرطان (واکسن‌های پیشگیرانه) کاربرد دارند. هر دو نوع واکسن توانایی بالقوۀ کاهش حجم سرطان را دارند.

واکسن‌های درمانی برای بیماران سرطانی تجویز می‌شوند و برای تقویت دفاع طبیعی بدن نسبت به سرطان‌هایی که در بدن وجود دارند ساخته شده‌اند. این نوع از واکسن‌ها از رشد بیش‌تر سرطان‌های موجود جلوگیری می‌کنند، مانع از عود مجدد سرطان‌های درمان شده می‌شوند یا سلول‌های سرطانی را که از روش‌های درمانی قبلی نابود نشده‌اند نابود می‌کنند.

از سوی دیگر، واکسن‌های پیشگیرانه یا پیشگیری کننده برای افراد سالم تجویز می‌شوند و برای هدف‌گیری ویروس‌های سرطان‌ساز و جلوگیری از عفونت‌های ویروسی ساخته شده‌اند.

2- در حال حاضر چه واکسن‌های مرتبط با سرطان در دسترس هستند؟

در حال حاضر، سازمان غذا و دارو ، دو واکسن را برای پیشگیری از عفونت‌های ویروسی که منجر به بروز سرطان می‌شوند تأیید کرده است.

اولین واکسن، واکسن هپاتیت ب است که از عفونت ناشی از ویروس هپاتیت ب – که عاملی عفونی مرتبط با بعضی از انواع سرطان کبد است – جلوگیری می‌کند. واکسن دیگر، واکسن گارداسیل (GardasilTM) است که از عفونت ناشی از دو نوع از ویروس‌های پاپیلومای انسانی

(HPV16 – HPV18)  جلوگیری می‌کند؛ این دو نوع ویروس عامل 70 درصد از موارد سرطان دهانۀ رحم در جهان هستند. علاوه بر این، گارداسیل از عفونت ناشی از نوع 6 و 11 اچ.پی.وی (HPV) نیز پیشگیری می‌کند. این دو نوع عامل 90 درصد از موارد زگیل‌های دستگاه تناسلی (Genital Warts) هستند.

در حال حاضر، واکسن‌های درمانی تأیید شده‌ای وجود ندارد. با وجود این، چندین واکسن درمانی در ابعاد گسترده‌ای بر انسان‌ها آزمایش می‌شوند.

3- واکسن‌های درمانی سرطان چگونه ساخته می‌شوند؟

واکسن‌هایی که برای درمان سرطان استفاده می‌شوند از این اصل استفاده می‌کنند که نوع خاصی از مولکول‌های سطح سلول‌های سرطانی یا منحصر به فرد هستند و یا نسبت به مولکول‌هایی که بر سطح سلول‌های عادی یا غیر‌سرطانی وجود دارند بیش‌ترند. این مولکول‌ها، ویروس‌ها یا کربوهیدرات‌ها به‌عنوان آنتی‌ژن‌ها عمل می‌کنند. این بدین ‌معناست که آنها می‌توانند سیستم دفاعی را به واکنش دفاعی خاصی وادارند.

پژوهشگران امیدوارند که در صورت تزریق واکسنی شامل آنتی‌ژن‌های مخصوص سرطان به بیمار، این آنتی‌ژن‌ها سیستم دفاعی را به‌گونه‌ای تحریک کنند که بدون آسیب رساندن به سلول‌های طبیعی به سلول‌های سرطانی حمله کند.

4- چرا سیستم دفاعی بدن برای کمک به مقابله با سرطان نیاز به واکسن دارد؟

سیستم دفاعی معمولاً تومور‌ها را عاملی خطرناک یا بیگانه (خارجی) نمی‌‌‌‌‌‌‌‌بیند و با قدرت به آنها حمله نمی‌کند. شاید یکی از دلایل عدم تحریک واکنش دفاعی مؤثر از سوي مولکول‌های تومور، مشتق شدن این سلول‌ها از سلول‌های عادی باشد. بنابراین، با وجود اینکه تفاوت‌های مولکولی زیادی بین سلول‌های عادی و سلول‌های تومور وجود دارد، آنتی‌ژن‌های سرطان کاملاً برای بدن بیگانه نیستند بلکه آنها مولکول‌های عادی هستند که از جهات بسیار نامحسوسی تغییر پیدا کرده‌اند یا فراوانی بیش‌تری دارند.

دلیل دیگر هم شاید عدم‌تحریک واکنش دفاعی از سوي تومورها این باشد که سلول‌های سرطان روش‌هایی را برای گریز از سیستم دفاعی یافته‌اند. اکنون دانشمندان با بعضی از این شیوه‌های گریز آشنا شده‌اند. از جمله این شیوه‌ها می‌توان به دفع کردن آنتی‌ژن‌های تومور و کاهش تعداد مولکول‌ها و گیرنده‌هایی که معمولاً بدن برای فعالسازی سلول‌های T (نوع خاصی از سلول‌های دفاعی) و واکنش‌های دفاعی دیگر به آنها متکی است اشاره کرد.

کاهش این مولکول‌ها منجر به کاهش عکس‌العمل سیستم دفاعی به سلول‌های سرطانی می‌شود و تومور کم‌تر به چشم سلول‌های دفاعی خواهد آمد. دانشمندان امیدوارند پژوهشگران بتوانند از این اطلاعات برای تولید واکسن‌های مؤثر بیش‌تری استفاده کنند.

5- برای ساخت واکسن‌های درمانی سرطان مؤثر از چه استراتژی‌هایی استفاده مي‌كنند؟

پژوهشگران استراتژی‌های گوناگونی برای تحریک واکنش سیستم دفاعی علیه تومور‌ها به وجود آورده‌اند. یکی از این استراتژی‌ها، شناسایی آنتی‌ژن‌های غیر‌عادی یا منحصر به فرد سلول‌های سرطانی است که به‌ندرت روی سلول‌های عادی وجود دارند. راه‌های دیگر شامل ایمیونوژنیک کردن بیش‌تر آنتی‌ژن مربوط به تومور یا بالا بردن احتمال تولید پاسخ دفاعی آن است؛ مانند، (الف) انجام تغییرات کوچکی در ساختار امینو اسید آن (ب) قرار دادن ژن برای آنتی‌ژن تومور در یک ناقل ویروسی (یک ویروس بی‌ضرر که می‌تواند به‌جای وسیله‌ای برای انتقال مواد ژنتیکی به سلول هدف به کار می‌آید) و (ج) اضافه کردن ژن‌ها به ناقل‌ها برای تعداد بیش‌تری از مولکول‌های تحریک‌کنندۀ دفاعی (immuno stimulatory) همراه با ژن‌هایی برای آنتی‌ژن تومور.

راه دیگر الحاق ماده‌ای است کاملاً بیگانه (خارجی) به مولکول تومور که به مادة کمکی معروف است (پرسش 8 را مشاهده کنید). گاهی با استفاده از مادۀ کمکی به‌عنوان طعمه، سیستم دفاعی را در جهت حمله به ترکیب آنتی‌ژن/ مادۀ کمکی (واکسن) و تومور بیمار فریب می‌دهند.

6- در حال حاضر، بر چه نوع از واکسن‌های درمانی تحقیق انجام مي‌دهند؟

واکسن‌هایی که در ادامه ذکر شده‌اند روش‌های مختلفی را که محققان برای عرضۀ آنتی‌ژن‌های سرطان به سیستم دفاعی بدن استفاده کرده‌اند نشان می‌دهند. این فهرست کامل نیست.

واکسن‌های مادۀ کمکی/ آنتی‌ژن

واکسن‌های آنتی‌ژن از جمله اولین واکسن‌های سرطانی هستند که مورد تحقیق قرار گرفته‌اند. واکسن‌های آنتی‌ژن معمولاً برای تحریک سیستم دفاعی جهت مبارزه با سلول‌های تومور از بخش‌های خاصی از پروتئین یا پپتید‌ها استفاده می‌کنند. یک یا چند نوع از آنتی‌ژن‌های سلول‌های سرطان با ماده‌ای که منجر به واکنش دفاعی می‌شود ترکیب می‌شوند؛ این ماده، مادۀ کمکی نام دارد. بیمار مبتلا به سرطان با استفاده از این ترکیب واکسینه می‌شود. انتظار می‌رود که سیستم دفاعی در پاسخ به آنتی‌ژن حامل مادة کمکی واکنشی را نیز نسبت به سلول‌های توموری که این آنتی‌ژن را ترشح می‌کنند نشان دهد.

واکسن‌های سلول کامل تومور

مواد اولیة این واکسن‌ها از تومور خود بیمار (اتولوگ) یا از سلول‌های تومور یک یا چند بیمار دیگر (الوژنیک) گرفته می‌شوند و شامل آنتی‌ژن‌های سرطانی هستند که برای تحریک پاسخ دفاعی استفاده می‌شوند.

واکسن‌های سلول دندریتیک (D.C)

گلبول‌های سفید خون خاصی را که به سلول‌های دندریتیک معروف‌اند در طی فرایندی به نام لوكوفرز (leukapheresis) از خون بیمار می‌گیرند. در آزمایشگاه، سلول‌های دندریتیک را با استفاده از آنتی‌ژن‌های سرطان خود بیمار تحریک می‌کنند و در ظرف‌های پتری (Petri) رشد می‌دهند و سپس مجدداً به بیمار تزریق می‌کنند. واکسن‌های سلول دندریتیک پس از تزریق، سلول‌های T مربوط به سیستم دفاعی را فعال می‌کنند. انتظار می‌رود که فعال‌سازی با سلول‌های دندریتیک منجر به تکثیر سلول‌های T و حمله به سلول‌های توموری که آن آنتی‌ژن را تولید می‌کنند شود.

ناقل ویروسی و واکسن‌های (DNA)

ناقل‌های ویروسی و واکسن‌هایDNA از رشته‌های اسید نوکلئیک مربوط به آنتی‌ژن تومور برای تولید پروتئین‌های آنتی‌ژن سرطان استفاده می‌کنند. DNA حاوی ژن را برای آنتی‌ژن سرطان خاص در آزمایشگاه به‌گونه‌ای تغییر می‌دهند که سلول‌های دفاعی به نام سلول‌های عرضۀ آنتی‌ژن (APC) آنها را ببلعند و فرآوری کنند. سپس سلول‌های APC بخشی از آنتی‌ژن را همراه با مولکول‌‌‌‌‌‌‌‌های دیگری روی سطح سلول نمایش می‌دهند. این امید وجود دارد که هنگام تزریق این سلول‌های عرضه کنندۀ آنتی‌ژن (APC)، سیستم دفاعی نه تنها با حمله به این سلول‌ها بلکه با حمله به سلول‌های توموری که حاوی آنتی‌ژن مشابهی هستند واکنش نشان دهند. دلیل جذابیت واکسن‌های DNA و مبتنی بر ناقل این است که تولید آنها از واکسن‌های دیگر ساده‌تر است.

واکسن‌های ایدیوتایپ (Idiotype)

به دلیل اینکه پادتن‌ها حاوی پروتئین‌ها و کربو هیدرات‌ها هستند می‌توانند به جای آنتی‌ژن‌ها عمل کنند و واکنش پادتنی القا کنند. پادتن‌هایی که سلول‌های سرطانی خاصی تولید می‌کنند (مثلاً، لنفوم‌های سلول B و میلوما) و به نام پادتن‌های ایدیوتایپ معروف‌اند، برای هر بیمار منحصربه فردند و می‌توانند برای برانگیختن واکنش دفاعی در روندی مشابه با واکسن‌های آنتی‌ژن استفاده شوند.

7- آنتی‌ژن‌هایی که معمولاً در تحقیقات واکسن‌های سرطان یافت می‌شوند چه هستند؟

آنتی‌ژن‌های سلول سرطانی هر تومور یا منحصر به فردند، یا بین چند نوع تومور مشترک‌اند یا از بافت عادی که تومور از آن رشد می‌کند ترشح شده‌اند. در سال 1999 اولین آنتی‌ژن سرطان انسانی در سلول‌هایی از یک بیمار مبتلا به ملانومای متاستاتیک – نوع بالقوة کشندة سرطان پوست – کشف شد. این کشف منجر به تحقیقات گسترده‌ای برای شناسایی آنتی‌ژن‌هایی برای انواع دیگر سرطان شد.

واکسن‌های درمانی:

در واکسن‌های مخصوص به بیمار از سلول‌های بدخیم خود بیمار برای تولید واکسنی جهت تحریک واکنش دفاعی قوی علیه سلول‌های بدخیم در هر بیمار استفاده می‌کنند. هر درمان منحصر به یک نوع تومور است؛ بنابراین از لحاظ نظری، سلول‌هایی غیر از سلول تومور نباید تحت تأثیر قرار گیرند. واکسن‌های مخصوص به بیمار زیادی در دست بررسی‌اند که از آنتی‌ژن‌هایی از سلول‌های خود بیمار استفاده می‌کنند.

آنتی‌ژن مخصوص پروستات (PSA(Prostate Specific Antigen یک آنتی‌ژن پروتئینی مخصوص به پروستات است که در جریان خون و سلول‌های سرطانی پروستات وجود دارد. در مردانی که سرطان در بدنشان وجود ندارد مقدار کمی PSA وجود دارد ولی معمولاً مقدار پی.اس.ا در صورت وجود سرطان پروستات افزایش می‌‌‌‌‌‌‌‌یابد. هر چه سطح PSA افراد بیش‌تر باشد احتمال وجود سرطان بیش‌تر است ولی دلایل احتمالی دیگری نیز برای سطح افزایش یافتۀ PSA وجود دارد. مشاهده شده است که واکنش سلول T در مقابل PSA در بیماران افزایش پیدا می‌کند.

سیالیل تی.ان STN (یک آنتی‌ژن) یک کربوهیدرات کوچک و مصنوعی است که از رفتار مولکول‌های موسین (Mucin)- مولکول اولیۀ موجود در مادۀ مخاطی- یافت شده بر انواع خاصی از سلول‌های سرطانی تقلید می‌کند.

پروتئین‌های شوک حرارتی HSP مثلاً gp.96، در عکس‌العمل نسبت به گرما، سطح قند پایین و ساير سیگنال‌های استرس در سلول‌ها تولید می‌شوند. علاوه بر حفاظت در برابر استرس، این مولکول‌ها در فرآوری، ترکیب و تركيب کردن مناسب پروتئین‌ها در داخل سلول‌ها نقش دارند. در تحقیقات آزمایشگاهی برای محافظت از موش‌ها در مقابل بروز سرطان از پروتئین‌های شوک حرارتی مربوط به تومور‌های مخاطی همراه با پپتید‌های کوچک استفاده شده است. واکسن انسانی از پروتئین شوک حرارتی و ترکیبات پپتید مربوط به آنکه از تومور بیمار جدا شده است تشکیل می‌شود. استفاده از این پروتئین‌ها در درمان انواع مختلفی از سرطان از جمله سرطان کبد، پوست، روده بزرگ، ریه، لنفوم و پروستات در دست بررسی است.

مولکول‌های گانگلیوزاید Ganglioside molecules : مثلاً GM2، GD2، GD3 ، مولکول‌های مرکبی شامل کربوهیدرات‌ها و چربی‌ها هستند. هنگامی که مولکول‌های گانگلیوزاید به غشای خارجی سلول الحاق می‌شوند باعث تشخیص راحت‌تر سلول توسط پادتن‌ها خواهند شد. GM2 یک مولکول مشاهده شده روی سطح تعدادی از سرطان‌های انسانی است. GD2 و GD3 حاوی آنتی‌ژن‌های کربوهیدرات ترشح شدۀ سلول‌های سرطانی انسان هستند.

آنتی‌ژن‌های کارسینوامبریونیک Carcinoembryonic antigen) CEA) در سطوح بالا روی تومور‌های افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ/ راست‌روده، ریه، پستان و لوزالمعده مشاهده می‌شوند. این عقیده وجود دارد که CEA را تومور‌ها وارد جریان خون می‌کنند. مشاهده شده است که واکنش‌های سلول تی نسبت به CEA در بیماران افزایش پیدا می‌کند.

مارت.1 (Mart.1 ) ، که با نام ( Melan.A ) نیز معروف است ، آنتی‌ژنی است که ملانوسیت‌ها (Melanocytes) می‌سازند. ملانوسیت‌ها سلول‌هایی هستند که ملانین تولید می‌کنند و ملانین مولکولی است که وظیفه رنگدهی به پوست و مو را به عهده دارد. مارت.ا نشانۀ خاص سرطان ملانوماست که سلول‌های تی شناسایی می‌کنند و فراوانی آن روی سلول‌های ملانوما بیش‌تر از سلول‌های عادی است.

تایروزیناز (Tyrosinase) آنزیم مهمی است که در مراحل اولیۀ تولید ملانین نقش دارد. مطالعات این‌طور نشان داده‌اند که تایروزیناز نشانه‌ای خاص برای ملانوما است و روی سلول‌های ملانوما بیشتر از سلول‌های عادی مشاهده می‌شود.

واکسن‌های پیشگیرانه

پروتئین‌های ویروسی بر پوشش خارجی ویروس‌های عامل سرطان معمولاً به‌جای آنتی‌ژن‌هایی جهت تحریک سیستم دفاعی برای جلوگیری از عفونت ناشی از ویروس‌ها استفاده می‌شوند.

8- مواد کمکی (Adjuvants) چه هستند و معمولاً از چه مواد کمکی در واکسن‌های درمانی استفاده می‌شود؟

معمولاً برای افزایش واکنش دفاعی به آنتی‌ژن‌های سرطان، پژوهشگران از الحاق یک ماده به‌عنوان طعمه – یا مادۀ کمکی – که بدن مادۀ خارجی تشخیص خواهد داد استفاده می‌کنند. مواد کمکی، باکتری‌ها یا پروتئین‌های ضعیف شده‌ای هستند که سیستم دفاعی را فریب می‌دهند تا ماده استفاده شده را طعمه بشناسند و به سلول‌های تومور حمله کنند. چند نوع از مواد کمکی در ادامه ذکر شده‌اند.

keyhole Limpet Hemocyanin ) KLH ) نوعی از پروتئین است که بدن جانور صدفدار دریایی که در امتداد سواحل کالیفرنیا و مکزیک یافت می‌شود و به‌عنوان صدف کوهی سوراخ کلیدی مشهور است می‌سازد.KLH پروتئین بزرگی است که علاوه بر ایجاد واکنش دفاعی به‌عنوان حامل آنتی‌ژن‌های سلول سرطانی نیز عمل می‌کند. آنتی‌ژن‌های سرطان معمولاً پروتئین‌های نسبتا کوچکی هستند که معمولاً برای سیستم دفاعی قابل مشاهده نيستند. ک.ال.اچ نواحی تشخیص اضافه‌ای را برای سلول‌های سیستم دفاعی که به سلول‌های T کمک کننده معروف‌اند فراهم می‌آورد و فعالسازی سایر سلول‌های دفاعی به نام لنفوسیت‌های T سایتوتاکسیک را افزایش می‌دهد.

باسیل سل يا ب.ث.ژ (Bacillus Calmette Guerin – BCG) نوع غیر‌فعالی از باکتری سل است. ب.ث.ژ با این امید که بتواند واکنش دفاعی به آنتی‌ژن واکسن را تقویت کند به بعضی از واکسن‌های سرطان اضافه می‌شود. دلیل مؤثر بودن ب.ث.ژ به طور خاص برای استخراج واکنش دفاعی هنوز به‌خوبی مشخص نشده است. با وجود این در چندین دهه، از ب.ث.ژ همراه با سایر واکسن‌ها، از جمله واکسن مربوط به سل، استفاده کرده‌اند.

اینترلوکین 2 (IL.2) پروتئینی است که سیستم دفاعی تولید می‌کند تا توانایی کشتن سرطان را در بعضی از سلول‌های خاص در سیستم دفاعی – به نام سلول‌های کشندة طبیعی – افزایش دهد. با وجود اینکه این پروتئین سیستم دفاعی را فعال مي‌کند، بسیاری از پژوهشگران معتقدند استفاده از اینترلوکین 2 به تنهایی برای پیشگیری از عود سرطان کافی نیست. واکسن‌های سرطان مختلفی از اینترلوکین 2 برای تقویت واکنش دفاعی نسبت به انواع خاصی از آنتی‌ژن‌های سرطان استفاده می‌کنند.

فاکتور محرک کلونی گرانولوسیت مونوسیت (Granulocyte Monocyte-Colony Stimulating Factor : GM-CSF) نوعی از پروتئین است که باعث تحریک تکثیر سلول‌های عرضه‌کنندۀ آنتی‌ژن می‌شود.

کیو.اس.21 (QS21) یک عصارة گیاهی است که هنگام اضافه شدن به بعضی از واکسن‌ها گویا واکنش دفاعی بدن را بهبود می‌بخشد.

(Montanide ISA-51) مایعی بر مبنای روغن است که آن را با هدف تقویت واکنش دفاعی به کار می‌گیرند.

چرا از بعضی واکسن‌ها برای درمان نوع خاصی از سرطان استفاده می‌شود؟

بسیاری از واکسن‌های سرطان تنها در درمان انواع خاصی از سرطان‌ها به‌کار گرفته می‌شوند، زیرا فقط آنتی‌ژن‌هایی را که روی سرطان‌های خاصی وجود دارند هدف قرار می‌دهند؛ مثلاً، واکسن ضد سرطان پروستات می‌تواند به سلول‌های سرطانی داخل پروستات یا سلول‌هایی که در بخش‌های دیگری از بدن منتشر شده‌اند حمله کند اما بر سرطان‌هایی که منشا آنها بافت‌های دیگر است تأثیری ندارد.

از واکسن‌هایی که می‌توانند آنتی‌ژن‌هایی را که روی انواع مختلفی از سلول‌های سرطانی یافت می‌شوند هدف قرار دهند در درمان سرطان‌های متعددی استفاده مي‌شوند. انتظار می‌رود که تأثیر واکسن با توجه به مقدار آنتی‌ژن انواع مختلف سلول‌های سرطانی تغییر کند.

همچنین پژوهشگران در مورد واکسن سرطان “همه منظوره” احتمالی تحقیقاتی انجام می‌دهند که بتواند منجر به واکنش دفاعی در برابر سلول‌های سرطانی همۀ بافت‌ها شود.

9- آیا واکسن‌های دیگری هم برای پیشگیری از سرطان در دست تولید است؟

بله، علاوه بر واکسن‌های هپاتیت B و H.B.V که FDA تأیید كرده است، در حال حاضر واکسن‌های دیگری در دست بررسی هستند که توانایی کاهش بالقوة خطر سرطان را دارند. این واکسن‌ها مانند واکسن‌های پیشگیرانة قدیمی (که عوامل‌ عفونی ایجادکنندۀ بیماری‌های مختلف را هدف قرار می‌دهند مانند عواملی که باعث فلج اطفال یا سرخک می‌شوند ) عوامل عفونی منجر به بروز سرطان را هدف می‌گیرند.

ترکیبات غیر‌عفونی ویروس‌های عامل سرطان – معمولاً پروتئین‌های پوشش ویروسی (پروتئین‌های روی سطح خارجی ویروس) – به‌عنوان آنتی‌ژن‌ها در این واکسن‌ها استفاده می‌شوند و امیدوارند این آنتی‌ژن‌ها در آینده سیستم دفاعی را در حمله به ویروس‌های مسبب سرطان تحریک کنند و در نتیجه خطر سرطان کاهش پیدا ‌کند.

دسته‌ها
عمومی

چاقی و سرطان

1- چاقی چیست؟

در افراد چاق نسبت چربی بدن به‌طور غیرعادی بالا و خطرناک می‌باشد. برای اندازه‌گیری چاقی، محققان معمولاً از فرمولی مبتنی بر وزن و قد به نام شاخص توده (جرم) بدنی (BMI یا Body Mass Index) استفاده می‌نمایند. نسبت BMI عبارت است از وزن بدن (برحسب کیلوگرم) تقسیم بر مربع قد (برحسب متر). با استفاده از BMI، به‌‌جای آنکه تنها از وزن بدن استفاده شود، مقیاس دقیق‌تری از چاقی به‌دست می‌آید.

در رهنمود‌هایی که انستیتو ملی بهداشت (NIH یا National Institutes of Health) تهیه نموده است، بزرگسالان 20 ساله و مسن‌تر بر اساس BMI خود در یکی از چهار طبقه زیر قرار می‌گیرند:

1- کم‌تر از 18.5 کم وزن

2- 18.5-24.9 سالم

3- 29-25 اضافه وزن

4- بیشتر از 30 چاق

برای تعیین طبقه BMI می‌توان از نمودار زیر استفاده نمود. (قد را اندازه بگیرید، و در عرض نمودار حرکت نمایید تا به وزن مناسب دست یابید.)

Body_mass_index_chart.jpg

 

شاخص توده بدنی بزرگسالان 20 ساله و مسن‌تر

وزن بدن (برحسب پوند)

چاق BMI>30

دارای اضافه وزن BMI 25 – 29.9

وزن مناسب BMI 18.5 – 24.9

کم وزن BMI < 18.5

در افرادی که اضافه وزن دارند یا چاق هستند، در مقایسه با اشخاصی که در طبقه وزن مناسب قرار می‌گیرند، خطر بروز بسیاری از بیماری‌ها، از جمله دیابت، بالا بودن فشار خون، بیماری‌های قلبی عروقی، سکته مغزی، و انواع خاصی از سرطان بیش‌تر است. چاقی باعث می‌شود انتظار عمر کاهش یابد.

2- چه چیزی باعث چاقی می‌شود؟

کارشناسان نتیجه گرفته‌اند که علل اصلی چاقی سبک زندگی بی‌تحرک و مصرف مقدار بسیار زیاد غذاهای پرکالری است:

سبک زندگی بی‌تحرک: محققان متوجه شده‌اند بین فقدان فعالیت بدنی و چاقی همبستگی شدید وجود دارد.

رژیم غذایی: رژیم‌غذایی حاوی مقدار زیادی کالری و یا چربی یکی از عوامل مهم در چاق شدن می‌باشد.

3- دانشمندان درباره رابطه بین چاقی و سرطان به چه چیزهایی پی برده‌اند؟

در سال 2001، کارشناسان به این نتیجه رسیدند که سرطان‌های روده بزرگ، پستان (پس از یائسگی)، لایه درونی رحم (دیواره یا جدار رحم)، کلیه، و مری با چاقی مرتبط می‌باشند. در برخی از مطالعات هم گزارش شده است که بین چاقی و سرطان‌های کیسه صفرا، تخمدان، و لوزالمعده پیوند‌هایی وجود دارد.

ممکن است 25 تا 30 درصد از چند سرطان عمده، یعنی سرطان‌های روده بزرگ و پستان (پس از یائسگی) و لایه درونی رحم و کلیه و مری، به دلیل چاقی و بی‌تحرکی بدن ایجاد شود.

با پیشگیری از افزایش وزن بدن می‌توان خطر تعداد زیادی از سرطان‌ها را کاهش داد. کارشناسان توصیه می‌کنند مردم به خوردن غذا‌های مناسب و انجام فعالیت‌های بدنی عادت کنند تا از اضافه وزن و چاقی پیشگیری نمایند. به آنهایی که هم اینک اضافه وزن داشته یا چاق هستند توصیه می‌شود از افزایش بیش‌تر وزن بدن خود اجتناب کنند، و با استفاده از رژیم‌غذایی کم کالری و انجام نرمش بدنی وزن خود را کم‌تر کنند. حتی کاهش وزن به میزان تنها 5 تا 10 ده درصد هم ممکن است فواید بهداشتی به همراه داشته باشد.

4- آیا چاقی خطر سرطان پستان را افزایش می‌دهد؟

تأثیر چاقی بر سرطان پستان به وضعیت یائسگی زنان بستگی دارد. قبل از یائسگی، خطر بروز سرطان پستان در زنان چاق، در مقایسه با زنانی که وزن بدن آنها مناسب است، کم‌تر می‌باشد. اما، پس از یائسگی، خطر بروز این سرطان در زنان چاق 1.5 برابر خطر مربوطه در زنانی می‌باشد که از وزن بدن مناسبی برخوردارند.

پس از یائسگی هم، خطر مرگ زنان چاق در اثر سرطان پستان، در مقایسه با زنان لاغر، بیش‌تر است.

به‌نظر می‌آید چاقی خطر سرطان پستان را تنها در زنان یائسه‌ای افزایش می‌دهد که از هورمون‌های یائسگی استفاده نمی‌کنند. در بین زنانی که از هورمون‌های یائسگی استفاده می‌نمایند، بین زنان چاق و زنانی که از وزن مناسب برخوردارند، از نظر خطر سرطان پستان، تفاوت معنی‌داری وجود ندارد.

تصور می‌شود هم افزایش خطر ابتلا به سرطان پستان و هم مرگ‌ومیر ناشی از آن پس از یائسگی ناشی از افزایش سطح استروژن در زنان چاق باشد. قبل از یائسگی، تخمدان‌ها منبع اصلی استروژن هستند. اما استروژن در بافت چربی هم تولید می‌شود و، پس از یائسگی، هنگامی‌که تخمدان‌ها دیگر استروژن تولید نمی‌کنند، بافت چربی مهم‌ترین منبع استروژن می‌شود. سطح استروژن در زنان یائسه سنگین وزن 50 تا 100 درصد بیش‌تر از زنان یائسه لاغر است. بنابراین، در زنان سنگین وزن بافت‌های حساس به استروژن در معرض تحریک استروژن قرار می‌گیرند، و این امر به رشد سریع‌تر تومورهای پستانی منجر می‌شود که به استروژن واکنش نشان می‌دهند.

یک عامل دیگر مرتبط با بالاتر بودن نرخ مرگ‌ومیر در اثر سرطان پستان در زنان چاق این است که احتمال ردیابی (آشکارسازی) سرطان پستان، در مرحله‌ای دیرتر، در زنان چاق، در مقایسه با زنان لاغر، بیش‌تر است. علت این امر این است که ردیابی تومور پستان در زنان چاق، در مقایسه با زنان لاغر، مشکل‌تر می‌باشد.

مطالعاتی که در ایالات متحده درباره چاقی و سرطان پستان در زنان متعلق به گروه‌های اقلیت به عمل آمده است محدود می‌باشد. شواهدی در دست است که، در بین زنان سیاه‌پوست آمریکایی، خطر مرتبط با چاقی وجود نداشته یا کم‌تر از خطر موجود برای جمعیت‌های دیگر باشد. اما در یک گزارش اخیر مشخص شد، در زنان سیاه‌پوست آمریکایی که دارای BMI بالا می‌باشند، احتمال اینکه سرطان پستان در زمان تشخیص در مرحله پیشرفته باشد بیش‌تر است. محققان، در یک گزارش دیگر، نشان دادند احتمال بروز سرطان پستان در زنان چاق سفیدپوست اسپانیولی نژاد دوبرابر احتمال بروز این بیماری در زنان اسپانیولی نژادی است که چاق نیستند، ولی این محققان در میزان خطر برای زنان اسپانیولی نژاد چاق در پیش از زمان یائسگی و پس از آن تفاوتی مشاهده نکردند.

در مطالعاتی که پیش‌بینی‌کننده‌های بروز سرطان پستان را بررسی شده‌اند، مشخص شده است که افزایش وزن بدن در دوره بزرگسالی نامتناقض‌ترین و قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده بروز این بیماری می‌باشد.

ممکن است توزیع چربی در بدن نیز بر خطر سرطان پستان تأثیر نماید. در زنانی که در شکم آنها مقدار زیادی چربی وجود دارد، خطر سرطان پستان بیش‌تر از زنانی است که چربی بدنشان در قسمت بالایی ران‌ها، کپل‌ها، و در قسمت‌های پایینی اندام‌های انتهایی (دست‌ها و پا‌ها) توزیع شده است. نتایج حاصل از مطالعات درباره تأثیر چربی، در مقایسه با مطالعاتی که در مورد افزایش وزن یا BMI صورت گرفته است، بسیار متناقض‌تر می‌باشد.

5- آیا چاقی باعث افزایش خطر سرطان رحم می‌شود؟

چاقی در تمام موارد با سرطان رحم (لایه داخلی رحم) مرتبط بوده است. خطر بروز این بیماری در زنان چاق دو تا چهار برابر زنانی است که از وزن مناسب برخوردارند، و این امر ربطی به وضعیت یائسگی ندارد. محققان نشان داده‌اند که این خطر در بین زنانی که اضافه وزن دارند هم افزایش می‌یابد. برآورد شده است که چاقی باعث تقریباً 40 درصد از موارد سرطان لایه داخلی رحم در جوامع ثروتمند می‌باشد.

مشخص نیست که چرا چاقی یک عامل خطر ابتلا به سرطان لایه داخلی رحم است؛ اما عنوان کرده‌اند که قرار گرفتن در معرض هورمون‌ها در تمام طول عمر، و بالا بودن سطح استروژن و انسولین در زنان چاق، احتمالاً عوامل کمک‌کننده در ایجاد این بیماری می‌باشند.

6- آیا چاقی خطر سرطان روده بزرگ را افزایش می‌دهد؟

سرطان روده بزرگ در افرادی که چاق هستند بیش‌تر بروز می‌کند تا در آنهایی که وزن بدنشان مناسب است. در مردانی که BMI بالا دارند، در تمام موارد افزایش خطر سرطان روده بزرگ را گزارش نموده‌اند. اما مشخص شده است که رابطه بین BMI و خطر سرطان روده بزرگ در زنان ضعیف‌تر می‌باشد، یا چنین رابطه‌ای وجود ندارد.

برخلاف سرطان پستان و لایه داخلی رحم، به‌نظر می‌آید استروژن، در کل، از زنان در برابر سرطان روده بزرگ حفاظت می‌کند. اما چاقی و سطح استروژن موجود، در تأثیرگذاری بر خطر سرطان روده بزرگ نیز برهم‌کنش نشان می‌دهند. در زنانی که دارای BMI بالا هستند و در دوره پیش از یائسگی یا پس از آن به سر می‌برند و استروژن دریافت می‌کنند، خطر سرطان روده بزرگ افزایش می‌یابد و شبیه خطر این بیماری در مردانی می‌شود که BMI بالا دارند. برعکس، در زنانی که BMI بالا دارند و در دوره پس از یائسگی به سر می‌برند و استروژن دریافت نمی‌کنند، خطر بروز سرطان روده بزرگ افزایش نمی‌یابد.

شواهدی در دست است که امکان دارد چاقی شکم در مورد خطر سرطان روده بزرگ مهم‌تر باشد. در مردان، بالا بودن BMI معمولاً با چربی شکم مرتبط است. در زنان، احتمال اینکه چربی در قسمت بالایی ران‌ها، و کپل‌ها توزیع شود بیش‌تر است. به این ترتیب، ممکن است در مورد خطر سرطان روده بزرگ، دو مقیاس چربی شکم و نسبت کمر به قسمت بالایی ران یا پیرامون کمر، پیش‌بینی‌کننده‌های بهتری درباره خطر سرطان روده بزرگ باشند. اما تا به‌حال در تعداد معدودی بررسی، نسبت‌های کمر به قسمت بالایی ران در زنان با خطر سرطان روده بزرگ مقایسه شده است. در یک بررسی که به واقع افزایش خطر سرطان روده بزرگ در بین زنانی مشاهده شد که نسبت دور کمر به دور قسمت بالایی ران در آنها بالا بود، مشخص شد این ارتباط تنها در بین زنان غیرفعال وجود دارد، و این امر حاکی از آن است که ممکن است بالا بودن سطح فعالیت بدنی تأثیرات افزایش چربی شکم را خنثی نماید.

برای توضیح اثر مضر چاقی بر خطر سرطان روده بزرگ، تعدادی مکانیسم پیشنهاد شده است. یکی از فرضیات عمده این است که امکان دارد بالا بودن سطح انسولین، یا فاکتور‌های رشد مرتبط با انسولین، در افراد چاق باعث پیشبرد ایجاد تومور شوند.

7- آیا چاقی خطر سرطان کلیه را افزایش می‌دهد؟

در مطالعات به عمل آمده همواره بین نوعی سرطان کلیه (کارسینوم سلول کلیوی) و چاقی در زنان رابطه‌ای مشاهده شده است، و در برخی از بررسی‌ها مشخص شده است خطر این سرطان در بین زنان چاق دو تا چهار برابر این خطر در زنانی است که وزن بدن مناسبی دارند.

نتایج مطالعاتی که مردان را هم دربرداشته‌اند متغیرتر است، و از وجود رابطه‌ای مشابه نتایج به‌دست آمده در زنان، تا رابطه‌ای ضعیف، و تا عدم وجود هرگونه رابطه‌ای بین این دو، تغییر می‌کند. در یک تجزیه و تحلیل جامع (که در این نوع تحلیل چند بررسی با هم ادغام می‌شود و به‌صورت یک گزارش واحد در می‌آید)، که در آن مشخص شد رابطه‌ای یکسان بین ‌این نوع سرطان و چاقی در زنان و مردان وجود دارد، برآورد شد که خطر سرطان کلیه در شخصی که اضافه وزن دارد 36 درصد و در کسی که چاق است 84 درصد از آنهایی که وزن مناسبی دارند بیش‌تر است.

مکانیسم‌هایی که ممکن است از طریق آنها خطر سرطان سلول کلیوی افزایش یابد کاملاً مشخص نیست. یکی از مکانیسم‌های احتمالی، افزایش قرار گرفتن در معرض استروئید‌های جنسی استروژن و آندروژن است.

8- آیا چاقی خطر سرطان مری یا معده را افزایش می‌دهد؟

احتمال بروز نوعی سرطان مری به نام آدنوکارسینوم مری در افرادی که اضافه وزن دارند و در اشخاص چاق دو برابر کسانی است که از وزن مناسب برخوردارند. در مورد سرطان کاردیای معده یا Gastric Cardia Cancer (نوعی سرطان معده که در مجاورت مری شروع می‌شود) میزان این افزایش خطر کم‌تر است. در اکثر بررسی‌های به عمل آمده در مورد نوعی دیگر از سرطان مری به نام سرطان سلول سنگفرشی، افزایشی در خطر این سرطان که به چاقی ربط داشته باشد مشاهده نشده است. همچنین، کسانی که اضافه وزن دارند، سیگار یا سیگارت می‌کشند، و سن آنها از 59 سال کم‌تر است، با افزایش خطر آدنوکارسینوم مری مواجه می‌باشند.

مکانیسم‌هایی که از طریق آنها خطر آدنوکارسینوم مری و سرطان کاردیای معده در اثر چاقی افزایش می‌یابد کاملاً مشخص نیست. یکی از مکانیسم‌های عمده‌ای که پیشنهاد کرده‌اند این می‌باشد که ممکن است افزایش جریان برگشتی معدی ناشی از چاقی خطر بروز این سرطان‌ها را افزایش می‌دهد. اما در تعداد معدود مطالعاتی که این موضوع بررسی شده است، در کسانی که در آنها جریان برگشتی معدی وجود داشت و در افرادی که در آنها این جریان وجود نداشت، خطر مرتبط با BMI مشابه بود.

9- آیا چاقی خطر سرطان پروستات را افزایش می‌دهد؟

در اکثر بیش از 35 مطالعه‌ای که درباره خطر سرطات پروستات صورت گرفته است، نتیجه‌گیری شده که این سرطان هیچ رابطه‌ای با چاقی ندارد. در برخی از این مطالعات، گزارش شده است که در مردان چاق خطر این سرطان، مخصوصاً تومور‌های تهاجمی‌تر آن، در مقایسه با مردانی که وزن مناسب دارند بیش‌تر است. در یکی از این مطالعات، مشخص شد که خطر بروز این سرطان در مردانی که نسبت دور کمر به دور قسمت بالایی ران آنها بالا می‌باشد بیش‌تر است، و این امر حاکی از آن است که شاید چربی شکم مقیاس مناسب‌تری برای سرطان پروستات باشد.

در مطالعاتی که در آنها BMI و مرگ‌ومیر ناشی از سرطان پروستات را بررسی کرده‌اند، نتایج متناقضی به‌دست آمده است.

با وجود آنکه بین چاقی و موارد بروز (Incidence) سرطان پروستات رابطه‌ای وجود ندارد، در تعدادی از مطالعات، عوامل بالقوه بیولوژیکی که با چاقی مرتبط هستند، مانند فاکتور‌های رشد مرتبط با انسولین، لپتین، و دیگر هورمون‌ها، بررسی شده‌اند. نتایج حاصل از این مطالعات متناقض می‌باشند، ولی در کل، خطر سرطات پروستات در مردانی مشاهده شده است که در آنها لپتین، انسولین، و IGF-1 (که فاکتور رشد 1 شبیه به انسولین است) در سطوح بالا موجود می‌باشد.

10- آیا شواهدی در دست است که چاقی با سرطان کیسه صفرا، تخمدان، یا لوزالمعده مرتبط می‌باشد؟

مشخص شده است که افزایش خطر سرطان کیسه صفرا، مخصوصاً در زنان، با چاقی مرتبط می‌باشد. ممکن است علت این امر بالاتر بودن فراوانی وجود سنگ کیسه صفرا در افراد چاق باشد، چون سنگ کیسه صفرا یک عامل خطر قوی برای ابتلا به سرطان کیسه صفرا است. اما شواهد موجود برای نتیجه‌گیری قطعی کافی نیست.

مشخص نیست که آیا چاقی بر خطر سرطان تخمدان تأثیر می‌گذارد. در برخی از مطالعات گزارش شده است که خطر این سرطان در زنان چاق بیش‌تر می‌باشد، در حالی‌که در بررسی‌های دیگر هیچ رابطه‌ای بین این دو پیدا نشده است. در یک گزارش اخیر اعلام شد در زنانی که در دوران نوجوانی یا اوایل بزرگسالی اضافه وزن دارند یا چاق هستند، خطر بروز این سرطان بیش‌تر است؛ و اینکه در زنان چاقی که مسن‌تر هستند این خطر افزایش نمی‌یابد.

در مطالعاتی که در آنها رابطه بین چاقی و سرطان لوزالمعده را ارزیابی کرده‌اند، نتایج متناقضی به‌دست آمده است. در یک بررسی اخیر مشخص شد که چاقی خطر سرطان لوزالمعده را تنها در بین کسانی افزایش می‌دهد که از نظر بدنی فعال نیستند. در یک تجزیه و تحلیل جامع اخیر، گزارش شد که ممکن است در افراد چاق خطر سرطان لوزالمعده 19 درصد بیش‌تر از خطر مربوطه در کسانی باشد که دارای BMI مناسب هستند. اما این نتایج قاطع نبودند.

11- آیا با اجتناب از افزایش وزن خطر سرطان کاهش می‌یابد؟

قاطعانه‌ترین راه تست نمودن اینکه آیا اجتناب از افزایش وزن خطر سرطان را کاهش می‌دهد، انجام آزمایش بالینی کنترل شده است. تا به‌حال، هیچ آزمایش بالینی کنترل شده‌ای درباره تأثیر اجتناب از افزایش وزن بر خطر سرطان صورت نگرفته است. اما در بسیاری از مطالعات مشاهده‌ای مشخص شده است که با اجتناب از افزایش وزن خطر سرطان‌های روده بزرگ، پستان (پس از یائسگی)، لایه داخلی رحم، کلیه، و مری کم‌تر می‌شود. در مورد سرطان تیروئید شواهد موجود محدود است، و درباره سرطان‌های دیگر شواهد قابل ملاحظه‌ای وجود ندارد.

12- آیا با کم کردن وزن خطر سرطان کاهش می‌یابد؟

درباره تأثیر کم کردن عمدی وزن بدن بر انواع مختلف سرطان، شواهد کافی در دست نمی‌باشد. در تعداد بسیار معدودی از مطالعات مشاهده‌ای، تأثیر کم کردن وزن بررسی شده است، و در تعداد اندکی از مطالعات به عمل آمده مشخص شده است که خطر بروز سرطان پستان در زنانی که وزن خود را کم کرده بودند مقداری کاهش می‌یافت. اما در اکثر این مطالعات انجام این ارزیابی میسر نشد که آیا این کم کردن وزن عمدی بود یا اینکه دیگر مشکلات بهداشتی باعث کاهش وزن شده بود.

در یک مطالعه اخیر که در آن تأثیر کم کردن عمدی وزن بدن بررسی شده بود، مشخص شد در زنانی که به‌طورعمدی 20 پوند یا بیش‌تر از وزن خود را کم کرده بودند و دیگر اضافه وزن نداشتند، نرخ بروز سرطان در سطح نرخ مربوط به زنان سالمی است که هرگز وزن بدن خودشان را کم نکرده بودند. اما موارد کاهش غیرعمدی وزن با کاهش خطر سرطان مرتبط نبودند.

13- آیا فعالیت منظم بدنی خطر سرطان را کاهش می‌دهد؟

هیچ آزمایش بالینی کنترل شده‌ای درباره تأثیر فعالیت منظم بدنی بر خطر بروز سرطان صورت نگرفته است. اما در مطالعات مشاهده‌ای ارتباط احتمالی بین فعالیت بدنی و کم‌تر شدن خطر بروز سرطان روده بزرگ یا سرطان پستان بررسی شده است:

سرطان روده بزرگ: در سال 2002، در یک بررسی عمده در مورد آزمایشات مشاهده‌ای به عمل آمده، مشخص شد فعالیت بدنی خطر سرطان روده بزرگ را به میزان50 درصد کاهش می‌دهد. این کاهش دادن میزان خطر حتی با انجام سطوح متوسط فعالیت بدنی حاصل می‌شد. به‌عنوان مثال، در یک بررسی مشخص شد که حتی با انجام نرمش بدنی به میزان متوسط، مانند پیاده‌روی سریع به مدت 3 تا 4 ساعت در هفته، می‌توان خطر سرطان روده بزرگ را کاهش داد.

در تعداد محدودی از مطالعات، تأثیر فعالیت بدنی بر خطر سرطان روده بزرگ در افراد لاغر و چاق را بررسی نموده‌اند. در اکثر این مطالعات مشخص شده است فعالیت بدنی در مورد تمام سطوح BMI تأثیری محافظت‌کننده دارد.

سرطان پستان: الگوی رابطه بین فعالیت بدنی و خطر سرطان پستان تا حدی متفاوت است. در اکثر مطالعاتی که درباره سرطان پستان صورت گرفته است، بر زنان پس از دوره یائسگی تأکید نموده‌اند. در یک بررسی اخیر که در برنامه ابتکار بهداشت زنان (Women′s Health Initiative) صورت گرفت، مشخص شد فعالیت بدنی در بین زنان یائسه، در سطح پیاده‌روی به مدت 30 دقیقه در روز، با کاهش 20 درصدی خطر سرطان پستان مرتبط می‌باشد. اما این کاهش خطر در بین زنانی از همه بیش‌تر بود که دارای وزن نرمال بودند. در این زنان، فعالیت بدنی با کاهش 37 درصدی خطر سرطان پستان مرتبط بود. در زنانی که اضافه وزن داشتند یا چاق بودند، این تأثیر حفاظتی فعالیت بدنی مشاهده نشد.

14- در توضیح پیوند بین چاقی و سرطان، مکانیسم‌های بیولوژیکی که تصور می‌شود نقش داشته باشند کدامند؟

ممکن است برای سرطان‌های مختلف مکانیسم‌های بیولوژیکی متفاوتی وجود داشته باشند که توضیح می‌دهند چگونه چاقی خطر این سرطان‌ها را افزایش می‌دهد. (به پرسش‌های 6–11 مراجعه شود). مکانیسم‌های دقیق مربوط به هیچ‌یک از انواع مختلف سرطان مشخص نمی‌باشد. اما مکانیسم‌های احتمالی شامل تغییرات در هورمون‌های جنسی (به‌عنوان مثال، استروژن، پروژسترون، و آندروژن‌ها)، و انسولین و IGF-1 در افراد چاق است، و ممکن است این مکانیسم‌ها افزایش خطر سرطان‌های پستان، لایه درونی رحم، و روده بزرگ را توضیح دهند. ممکن است گلوبولینی هم که به هورمون‌های جنسی متصل می‌شود، و پروتئین حامل اصلی برای هورمون‌های جنسی خاص در پلاسما است، در تغییر خطر این سرطان‌ها در افراد چاق نقش داشته باشد.

15- نیاز‌های جاری تحقیقاتی کدامند؟

گرچه تحقیقات گسترده‌ای درباره جمعیت‌های بزرگ به عمل آمده و در آنها پیوند احتمالی بین چاقی و سرطان بررسی شده است، تعداد آزمایشات بالینی که در آنها تأثیر کنترل وزن، فعالیت بدنی، و تراز انرژی (تعداد کالری وارد شده به بدن در مقایسه با تعداد کالری مصرف شده در بدن) بر سرطان بررسی شده باشد معدود است. در مورد برخی از انواع سرطان، مانند سرطان‌های روده بزرگ و پستان، مشخص نیست که آیا افزایش خطر سرطان در افراد چاق ناشی از اضافه وزن؛ رژیم غذایی پرچربی و پرکالری؛ فقدان فعالیت بدنی؛ یا ترکیبی از این عوامل می‌باشد.

در گزارش سال 2002 سازمان بین المللی تحقیقات سرطان (IARC)در مورد آزمایشات بالینی در آینده، توصیه‌های زیر به عمل آمده است:

مطالعات دراز مدت مداخله‌ای درباره تأثیر تغییرات غذایی بر افزایش وزن و خطر سرطان انجام شود؛

مطالعات درازمدت مداخله‌ای درباره تأثیر الگوهای فعالیت بدنی (شدت، فراوانی، و مدت زمان انجام انواع مختلف فعالیت بدنی) در ارتباط با افزایش وزن و خطر سرطان انجام شود؛

مطالعات درازمدت مداخله‌ای درباره تأثیرات ترکیبی تغییرات غذایی و فعالیت بدنی بر چاقی و خطر سرطان صورت گیرد؛ و مطالعات مربوط به مداخله جامعه در پیشگیری افزایش وزن و تشویق و پیشبرد فعالیت بدنی به عمل آید.

در چند گزارش بین‌المللی، نتیجه‌گیری شده است که برای کنترل همه‌گیری چاقی باید سرمایه‌گذاری‌های قابل ملاحظه‌ای توسط بخش‌های متعددی از جامعه انجام شود. برای افزایش فعالیت بدنی و تشویق و پیشبرد خوردن غذاهای مناسب در خانواده‌ها، مهد کودک‌ها، مدارس، و محل‌های کار، باید تلاش‌هایی صورت گیرد. به تلاش‌هایی در زمینه خدمات اجتماعی، مانند مراقبت‌های بهداشتی و آموزش عمومی، و همچنین به سیستم‌های حمل و نقلی احتیاج است که پیاده‌روی و استفاده از دوچرخه را تشویق می‌کند.

دسته‌ها
عمومی

راهنماي تغذيه و فعاليت بدني در پيشگيری سرطان

این مقاله راهنمای جامعی درباره شیوه زندگی سالم، تغذیه و فعالیت بدنی مناسب در پیشگیری سرطان و بررسی نقش آن در انواع سرطان‌ها و سؤالات متداول درباره رابطه رژیم غذایی و سرطان است.

1- توصیه‌های عمومی

در تمام زندگی وزن مناسب را حفظ کنید.

بین مصرف کالری و فعالیت بدنی تعادل برقرار کنید.

از افزایش وزن زیاد در طول زندگی خودداری کنید.

اگر در حال حاضر دچار چاقی یا اضافه وزن هستید به وزن مناسب برسید و آن را حفظ کنید.

2- شیوة زندگی همراه با فعالیت بدنی داشته باشید

بالغین: دست کم روزانه30 دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید (بیش‌تر از فعالیت‌های روزمره) در 5 روز هفته یا بیش‌تر داشته باشید. در صورت امکان فعالیت بدنی به مدت 60-45 دقیقه توصیه می‌شود.

کودکان و نوجوانان: حداقل روزانه 60 دقیقه فعالیت بدنی متوسط تا شدید در 5 روز هفته یا بیش‌تر داشته باشید.

3- از رژیم غذایی سالم با تأکید بر منابع گیاهی استفاده کنید.

غذا و نوشیدنی‌ها را به اندازه‌ای مصرف کنید که وزن مناسب را حفظ کنید.

روزانه 5 بار یا بیش‌تر سبزیجات ومیوه‌های متنوع مصرف کنید.

به‌جای غلات فرآوری شده از غلات کامل استفاده کنید.

مصرف گوشت قرمز و گوشت‌های فرآوری شده را محدود کنید.

توصیه‌هایی برای تصمیم‌گیران

مؤسسات عمومی و خصوصی و نهادهای اجتماعی باید محیط‌های جامعه را به‌صورتی فراهم کنند که امکان دسترسی به تغذیه سالم و انجام فعالیت بدنی وجود داشته باشید:

امکان دسترسی به غذای سالم را در مدارس، محیط‌های کار و در سطح اجتماع فراهم کنید.

فضای مناسبی را برای ورزش و فعالیت بدنی در مدارس ایجاد کنید.

روش‌های سالم و همراه فعالیت بدنی در حمل و نقل مانند پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری را در سطح جامعه ترویج دهید.

4- توصیه‌های رژیم غذایی و فعالیت بدنی در پیشگیری سرطان

توصیه‌های زیر به افراد کمک می‌کند تا وزن بدنی مناسب را حفظ کرده یک شیوة زندگی همراه با فعالیت بدنی و رژیم غذایی سالم داشته باشند.

4-1 در طول زندگی وزن مناسب را حفظ کنید.

بین کالری مصرفی و فعالیت بدنی تعادل برقرار کنید.

از افزایش وزن زیاد در طول زندگی خودداری کنید.

اگر در حال حاضر دچار چاقی یا اضافه وزن هستید به وزن مناسب برسید و آن را حفظ کنید.

چاقی و اضافه وزن به‌طور مشخص با افزایش احتمال ابتلا به چندین نوع سرطان ارتباط دارد:

سرطان پستان (خصوصاً در زنان یائسه)، سرطان کولون، سرطان رحم، سرطان مری، سرطان کلیه

چاقی همچنین موجب افزایش خطر تعداد دیگری از سرطان‌ها نیز می‌شود:

سرطان دهانة رحم، سرطان کیسة صفرا، لنفوم‌ هوچکین، مولتیپل میلوم، سرطان تخمدان، سرطان پانکراس، سرطان تیروئید، نوع مهاجم سرطان پروستات

برخی مطالعات ارتباط بین کاهش وزن و کاهش خطر ابتلا به برخی سرطان‌ها مانند سرطان پستان را نشان داده است. مطالعات در این باره هنوز ادامه دارد با این حال افراد دچار اضافه وزن یا چاقی تشویق می‌شوند تا وزن خود را کم کنند.

وزن مناسب هر فرد به قد وی بستگی دارد. بنابراین توصیه‌های مربوط به وزن ایده‌آل به‌صورت نمایة تودة بدنی (BMI) بیان می‌شود.

BMI عددی است که از نسبت وزن به قد هر فرد محاسبه می‌شود. به‌طورکلی هر چه این عدد بالاتر باشد فرد دچار مقدار چربی بیش‌تری است.

از BMI به‌عنوان یک شیوة غربالگری در باره احتمال تأثیر وزن در مشکلات سلامتی همچون بیماری‌های قلبی، دیابت و سرطان استفاده می‌شود. روش دستیابی به وزن بدنی ایده‌آل ایجاد تعادل بین میزان انرژی مصرفی (غذا و نوشیدنی‌ها) با انرژی مصرفی (فعالیت بدنی) است.

سالم‌ترین راه برای کم کردن کالری مصرفی کاهش مصرف مواد قندی و چربی‌های اشباع شده است که میزان زیادی از کالری همراه با مقدار اندکی مواد مغذی لازم به بدن می‌رساند. کالری مصرفی همچنین می‌تواند با کاهش مقدار وعده‌های غذایی و کم کردن مصرف غذاها و نوشیدنی‌های سرشار از کالری، چربی و قند کاهش پیدا کند. مثال‌هایی از این نوع رژیم غذایی شامل غذاهای سرخ کرده، کیک، آب‌نبات، بیسکویت، شربت‌ها و نوشیدنی‌های شیرین است.

4-2 یک وعدۀ غذایی شامل چیست؟

میوه

سیب، موز، پرتقال با اندازة متوسط

نصف فنجان میوۀخرد شده، پخته شده یا کمپوت

نصف فنجان آب میوه‌ی خالص

سبزیجات

یک بشقاب سبزیجات خام

2/1 بشقاب سبزیجات خام یا پخته شده خرد شده

2/1 فنجان آب سبزیجات خالص

غلات

یک قرص نان

یک اونس دانة غلات آماده مصرف

نصف بشقاب برنج، ماکارونی یا غلات پخته شده

حبوبات و دانه‌ها

نصف فنجان حبوبات خشک پخته شده

دو قاشق غذاخوری کرة بادام زمینی

3/1 بشقاب حبوبات

لبنیات و تخم‌مرغ

یک لیوان شیر یا ماست

5/1 اونس پنیر طبیعی

2 اونس پنیر فرآوری شده

1 عدد تخم‌مرغ

گوشت‌ها

3-2 اونس گوشت قرمز، ماهی یا مرغ پخته شده

فعالیت‌های معمول آنهایی هستند که به‌عنوان فعالیت‌های روزمره و به‌طور عادی انجام می‌شوند. این فعالیت‌ها در محل کار (مانند پیاده‌روی از محل پارک ماشین به دفتر کار)، خانه (مانند بالا رفتن از یک طبقه راه‌پله) یا به‌عنوان فعالیت‌های روزمرة زندگی (شانه کردن و حمام کردن) انجام می‌شود. فعالیت‌های روزمره معمولاً کوتاه‌مدت و کم‌شدت است.

فعالیت‌های عمدی آنهایی هستند که علاوه بر فعالیت‌های روزمره انجام می‌شوند. فعالیت‌های متوسط مانند فعالیتی که در یک پیاده‌روی تند انجام می‌شود.

فعالیت شدید معمولاً با حرکت توده بزرگی از عضلات همراه بوده وموجب افزایش ضربان قلب، افزایش تعداد و عمق تنفس و تعریق می‌شود.

مثال‌هایی از فعالیت بدنی متوسط و شدید

فعالیت متوسط فعالیت شدید
فعالیت‌های بدنی و تفریحی پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری تفریحی اسکیت، اسب‌سواری، قایق‌سواری، یوگا دویدن، دوچرخه‌سواری سریع
حرکات ایروبیک، طناب زدن، شنا
ورزش‌ها والیبال، گلف، بیس بال، بدمینتون تنیس دونفره، اسکی سبک فوتبال- هاکی چمن یا هاکی روی یخ تنیس یک‌نفره، بسکتبال، اسکی شدید
فعالیت‌های خانگی جابه‌جا کردن وسایل، نظافت معمولی، نگهداری از باغچه بیل زدن باغچه، شست‌وشوی رخت
فعالیت‌های محیط کار راهپیمایی و فعالیت به‌عنوان جزئی از کار (کشاورزی، مکانیکی، تعمیرات) حرکات شدید و بدنی سنگین.
(ساخت‌وساز ساختمان، آتش‌نشانی)

 

فعالیت بدنی می‌تواند احتمال خطر بروز چندین نوع از سرطان را کاهش دهد:

سرطان پستان، سرطان کولون، سرطان رحم، سرطان پروستات

فواید داشتن زندگی سالم همراه با فعالیت بدنی خیلی بیش‌تر از کاهش خطر بروز سرطان‌هاست. این شیوة زندگی همچنین باعث کاهش احتمال بیماری قلبی، فشار خون بالا، دیابت و پوکی استخوان می‌شود.

4-3 توصیه‌هایی برای داشتن فعالیت بدنی بیش‌تر:

به جای آسانسور از راه‌پله استفاده کنید.

در صورت امکان تا مقصد پیاده‌روی یا دوچرخه‌سواری کنید.

قبل از ناهار همراه خانواده یا دوستانتان ورزش کنید.

زمان کوتاهی را در محیط کار به ورزش یا پیاده‌روی کوتاه اختصاص دهید.

به‌جای تلفن کردن یا فرستادن ایمیل برای دیدن همکارانتان به‌طور حضوری به دیدن آنها بروید.

در تعطیلات آخر هفته به‌جای تفریحات بدون تحرک برای تفریحات همراه با فعالیت بدنی برنامه‌‌ریزی کنید.

یک پدومتر همراه داشته باشید (پدومتر وسیله‌‌ای است که تعداد قدم‌‌ها را شمارش می‌‌کند.) و هر روز تعداد قدم‌هایتان را افزایش دهید.

به یک تیم ورزشی بپیوندید.

هنگام مشاهدة تلوزیون تردمیل یا دوچرخه ثابت بزنید.

فعالیت‌‌های بدنی خود را به‌تدریج افزایش دهید.

زمانی را صرف بازی با بچه‌‌هایتان بکنید.

4-4 رژیم غذایی مناسب با تأکید بر منابع گیاهی داشته باشید

به اندازه‌‌ای غذا بخورید که وزن مناسبی داشته باشید. به مقدار استاندارد وعده‌‌های غذایی توجه کنید. جداول و نوشته‌‌های روی بسته‌بندی مواد غذایی را مطالعه کنید تا از میزان کالری غذایی که می‌‌خورید مطلع شوید.

غذاهای پرکالری را به میزان کم‌تری مصرف کنید. آگاه باشید که لفظ کم‌چرب، بدون چربی روی مواد غذایی به معنای کم کالری بودن آنها نیست و در حقیقت کیک‌‌ها، بیسکويیت‌‌ها و سایر موادغذایی کم‌چربی همچنان سرشار از کالری هستند.

به‌جای استفاده از غذاهای پرکالری مانند سیب‌‌زمینی سرخ کرده، همبرگر، پیتزا، بستنی، شیرینی‌‌ و نوشابه بیش‌تر از سبزیجات، میوه‌‌ها و سایر غذاهای کم‌کالری استفاده کنید.

هنگام صرف غذا در رستوران غذاهای کم‌کالری، کم‌چرب و کم‌قند را انتخاب کنید و وعدة غذایی خود را کوچک کنید.

4-5 روزانه 5 وعده یا بیش‌تر سبزی و میوه‌‌جات استفاده کنید.

میوه و سبزیجات را در هر وعدة غذایی و میان‌وعده‌‌ها استفاده کنید.

هر روز انواع متنوعی از سبزیجات و میوه‌‌ها را استفاده کنید.

مصرف سیب‌‌زمینی سرخ کرده، چیپس و سایر سبزیجات سرخ شده را محدود کنید.

آبمیوه و سبزیجات خالص مصرف کنید.

4-6 غلات کامل را جایگزین غلات و قندهای فرآوری شده کنید.

برنج، نان و پاستای تهیه شده از غلات کامل مصرف کنید.

مصرف کربوهیدرات‌ها و نشاسته‌‌های فرآوری شده مانند غلات شیرین و غذاهای با قند زیاد را محدود کنید.

4-7 مصرف گوشت قرمز و گوشت‌‌های فرآوری شده را محدود کنید.

هنگامی‌که گوشت می‌‌خورید برش‌‌های نازک‌‌تر و با مقدار کم‌تر را انتخاب کنید.

هنگام آماده‌سازی گوشت به‌جای سرخ کردن آنها را آب‌پز یا کبابی کنید.

به‌جای گوشت قرمز از ماهی استفاده کنید.

4-8 الکل ننوشید

الکل علت شناخته‌شدة بروز تعدادی از سرطان‌ها شامل موارد زیر است:

سرطان دهان، سرطان حلق، سرطان حنجره، سرطان مری، سرطان کبد، سرطان پستان

الکل همچنین احتمال خطر بروز سرطان کولورکتال را افزایش می‌‌دهد.

بررسی فاکتورهای مرتبط با رژیم غذایی و فعالیت بدنی در انواع سرطان‌ها

سرطان مثانه: مهم‌ترین عامل خطر سرطان مثانه کشیدن سیگار و تماس شغلی با انواعی از مواد شیمیایی است. برخی مطالعات نشان می‌‌دهد خوردن سبزیجات باعث کاهش خطر سرطان مثانه می‌‌شود.

سرطان مغز: تاکنون عامل خطرزای مرتبط با تغذیه در سرطان‌های مغز شناخته نشده است.

سرطان پستان: برخی از عوامل خطرزای سرطان پستان قابل تغییر نیست:

اولین عادت ماهیانه قبل از سن 12 سالگی، بچه‌‌دار نشدن یا به دنیا آمدن اولین بچه بعد از سن 30 سالگی، سن بالاتر یائسگی، سابقة خانوادگی سرطان پستان

اما تعداد دیگری از عوامل هم موجب افزایش احتمال بروز سرطان پستان می‌‌شوند. افزایش وزن بعد از بلوغ با افزایش خطر بروز سرطان پستان پس از یائسگی مرتبط است، همچنین مصرف الکل موجب افزایش بروز سرطان پستان می‌‌شود.

فعالیت بدنی متوسط تا شدید می‌‌تواند خطر بروز سرطان پستان را کاهش دهد.

کاهش مصرف چربی شانس سرطان پستان را کم می‌‌کند. با این‌حال یک مطالعة جدید این تأثیر را بسیار اندک ارزیابی کرده است.

بهترین پیشنهاد برای کاهش خطر بروز سرطان پستان بدین شرح است:

فعالیت بدنی متوسط تا شدید به مدت 60-45 دقیقه برای 5 روز هفته یا بیش‌تر

وزن خود را با محدود کردن کالری مصرفی و فعالیت بدنی منظم کاهش دهید.

الکل مصرف نکنید.

سرطان کولون و رکتوم

شانس بروز سرطان کولورکتال در افرادی که بستگان مبتلا به این سرطان دارند بیش‌تر است. همچنین احتمال خطر بروز این سرطان با کشیدن طولانی‌مدت سیگار و احتمالاً مصرف الکل بیش‌تر می‌‌شود.

احتمال بروز سرطان کولون و رکتوم با مصرف آسپرین و سایر داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن، ناپروکسن و سایر داروها) و همچنین درمان جایگزینی هورمونی پس از یائسگی کاهش می‌‌یابد. اما در حال‌حاضر نه آسپرین و داروهای شبیه آن و نه درمان جایگزینی هورمونی پس از یائسگی به‌علت داشتن عوارض جانبی بالقوه به‌عنوان پیشگیری از سرطان کولورکتال توصیه نمی‌‌شود.

برخی مطالعات نشان می‌‌دهد افرادی که به‌طور منظم فعالیت بدنی متوسط دارند احتمال خطر سرطان روده در آنها کاهش می‌‌یابد و در صورت فعالیت بدنی شدید خطر بروز سرطان روده باز هم کم‌تر می‌‌شود. چاقی با افزایش خطر سرطان کولون در مردان و زنان همراه است اما ارتباط آن با سرطان کولون در مردان بیش‌تر است. رژیم غذایی سرشار از سبزیجات و میوه‌‌جات با کاهش خطر سرطان کولون و رژیم غذایی حاوی مقادیر زیاد گوشت قرمز و گوشت‌‌های فرآوری شده با افزایش خطر سرطان روده مرتبط است. تعدادی مطالعات نشان می‌‌دهد که مصرف کلسیم، ویتامین دی یا ترکیبی از هر دو به جلوگیری از بروز سرطان کولورکتال کمک می‌‌کند. اما از آنجا که مصرف کلسیم زیاد موجب افزایش خطر سرطان پروستات می‌‌شود عاقلانه است که مردان کلسیم روزانه خود را به کم‌تر از 1500 میلی‌‌گرم محدود کنند.

بهترین پیشنهاد برای کاهش خطر بروز سرطان روده بدین شرح است:

فعالیت بدنی خود را بیش‌تر کنید.

مصرف گوشت‌‌های قرمز و فرآوری شده را محدود کنید.

مقادیر توصیه شده از کلسیم را مصرف کنید.

سبزیجات و میوه‌‌های بیش‌تری بخورید.

چاقی را درمان کنید.

الکل مصرف نکنید.

علاوه بر توصیه‌‌های فوق رعایت توصیه‌‌های غربالگری در سرطان کولورکتال بسیار مهم است. زیرا تشخیص و برداشتن پولیپ‌‌ها از روده در حین غربالگری از بروز سرطان جلوگیری می‌‌کند.

سرطان رحم

مهم‌ترین عامل خطر در شایع‌ترین نوع سرطان رحم (سرطان لایة پوشش رحم) عبارت است از در معرض بودن بافت رحم به استروژن که شامل موارد زیر است: درمان استروژن بعد از یائسگی، بعضی از انواع داروهای جلوگیری از بارداری، سندرم تخمدان پلی‌‌کیستیک، چاقی.

شواهدی قوی از ارتباط مستقیم بین چاقی و سرطان رحم وجود دارد. مطالعات همچنین مطرح‌کنندة کاهش خطر بروز سرطان رحم با فعالیت بدنی زیاد می‌‌باشد. مصرف سبزیجات و فیبرهای غذایی موجب کاهش خطر سرطان رحم و مصرف گوشت قرمز، چربی‌‌های اشباع و چربی‌‌های حیوانی باعث افزایش خطر بروز سرطان رحم می‌‌شود. علت ارتباط وزن وسرطان رحم از آنجاست که در زنان چاق بعد از یائسگی سطح استروژن بیش‌تر است. در حال حاضر بهترین توصیه برای کاهش سرطان رحم حفظ وزن مناسب از طریق رژیم غذایی و فعالیت بدنی منظم و مصرف رژیم غذایی سرشار از سبزیجات، غلات کامل و حبوبات است.

سرطان کلیه

علت سرطان کلیه مشخص نیست. اما بیش‌ترین عوامل خطر شناخته‌شدة قابل تغییر، شامل چاقی و مصرف سیگار است. مطالعات مربوط به ارتباط انواع خاصی از رژیم غذایی و سرطان کلیه نتایج مشخصی نداشته است. بهترین توصیه در کاهش احتمال خطر بروز سرطان کلیه داشتن وزن مناسب و خودداری از مصرف سیگار است.

لوسمی و لنفوم

ارتباط مشخصی بین عوامل خطر تغذیه‌‌ای و لوسمی یا لنفوم وجود ندارد.

سرطان ریه

بیش از 85 درصد موارد سرطان ریه مربوط به کشیدن سیگار است و 14-10 درصد مابقی به تماس با رادون مرتبط است. بسیاری مطالعات نشان داده‌‌اند که خطر سرطان ریه هم در افراد سیگاری و هم در افراد غیر سیگاری در کسانی که حداقل 5 وعده سبزی و میوه‌‌جات در روز مصرف می‌‌کنند کم‌تر است.

با این که رژیم غذایی مناسب می‌‌تواند خطر بروز سرطان ریه را کم کند با این حال کماکان خطر سرطان ناشی از مصرف سیگار بالا است. مصرف مقادیر زیاد بتاکاروتن و مکمل‌‌های ویتامین ‌‌آ در سیگاری‌‌ها خطر بروز سرطان ریه را افزایش (توجه کنید افزایش) می‌‌دهد.

بهترین توصیه برای کاهش خطر بروز سرطان ریه خودداری از کشیدن سیگار و خودداری از تماس با دود دست دوم سیگار است. از تماس با رادون خودداری کنید.

روزانه حداقل 5 وعده سبزی و میوه‌‌جات مصرف کنید.

سرطان دهان، حلق، مری

دخانیات (شامل سیگار معمولی و تنباکوی جویدنی) و الکل و به‌خصوص ترکیبی از هر دو خطر بروز سرطان‌های دهان، حنجره، حلق و مری را افزایش می‌‌دهد.

چاقی عامل خطر سرطان قسمت تحتانی مری در محل اتصال مری و معده است (احتمالاً به‌علت افزایش رفلاکس اسید)

شواهدی وجود دارد که مایعات بسیار داغ باعث افزایش خطر سرطان دهان و مری می‌‌شود. خوردن مقادیر زیاد از سبزیجات و میوه‌‌ها احتمالاً باعث کاهش خطر سرطان دهان و مری می‌‌شود. بهترین توصیه برای کاهش خطر این سرطان‌‌ها به قرار زیر است:

از هر گونه استفاده از تنباکو و سیگار خودداری کنید.

الکل مصرف نکنید.

وزن خود را کنترل کنید.

حداقل روزانه 5 وعده سبزی و میوه‌‌جات مصرف کنید.

سرطان تخمدان

علت سرطان تخمدان به‌خوبی شناخته‌شده نیست.

سابقة خانوادگی عامل خطر به‌شمار می‌‌رود. اما کم‌تر از 10 درصد سرطان‌های تخمدان علت خانوادگی دارد. ارتباط مشخصی بین سرطان تخمدان و رژیم غذایی در دست نیست. مطالعه بر روی مصرف سبزیجات، میوه‌‌‌ها و لبنیات رابطة مشخصی را نشان نمی‌‌دهد. همچنین نقش چاقی و فعالیت بدنی در سرطان تخمدان نامشخص است.

سرطان پانکراس

کشیدن سیگار، دیابت نوع 2 و عدم تحمل گلوکز (که گاهی به آن مرحلة پیش دیابت یا دیابت مرزی هم می‌‌گویند.) همگی موجب افزایش بروز سرطان پانکراس می‌‌شوند.

برخی مطالعات ارتباط بین چاقی، کم‌تحرکی (هر دوی این عوامل به‌شدت با دیابت و پیش دیابت مرتبط است) و رژیم غذایی سرشار از گوشت قرمز و فرآوری شده را با افزایش خطر سرطان پانکراس نشان می‌‌دهد. برخی مطالعات همچنین نشان‌دهندة ارتباط مصرف زیاد میوه‌‌ و سبزیجات با کاهش خطر بروز سرطان پانکراس است. اما هیچ‌کدام از این روابط تاکنون به‌طور مشخص اثبات نشده است.

بهترین توصیه در کاهش خطر بروز سرطان پانکراس بدین شرح است:

سیگار نکشید

وزن مناسب داشته باشید

فعالیت بدنی کافی داشته باشید

روزانه حداقل 5 وعده میوه و سبزیجات مصرف کنید.

سرطان پروستات

سرطان پروستات با هورمون‌های جنسی مردانه مرتبط است اما رابطه فاکتورهای تغذیه‌‌ای با افزایش خطر این سرطان نامشخص است.

چندین مطالعه نشان می‌‌دهد که رژیم غذایی حاوی برخی از سبزیجات (گوجه‌فرنگی، کلم، کاهو، بروکلی، سویا، حبوبات) و ماهی با کاهش خطر بروز سرطان پروستات مرتبط است.

شواهدی وجود دارد که غذا یا مکمل‌های آنتی‌‌اکسیدان مانند ویتامین ای، سلنیوم، بتاکاروتن و لیکوپن خطر بروز سرطان پروستات را کم می‌‌کند. با این‌حال یک مطالعة بزرگ جدید فایده‌‌ای در مصرف ویتامین ای یا سلنیوم نشان نداده است.

بسیاری مطالعات نشان می‌‌دهند که خوردن مقادیر زیاد گوشت قرمز یا لبنیات با افزایش خطر بروز سرطان پروستات ارتباط دارد.

مصرف زیاد کلسیم خصوصاً مکمل‌‌های آن همچنین با افزایش خطر انواع مهاجم سرطان پروستات مرتبط است. با اینکه ارتباط مشخصی بین چاقی و سرطان پروستات دیده نشده است، مطالعات اخیر نشان می‌‌دهند که اضافة وزن با پیش آگهی بدتر در مردانی که سرطان پروستات در آنها تشخیص داده شده است ارتباط دارد.

ورزش به‌خصوص ورزش شدید ممکن است فوائدی در جلوگیری از سرطان پروستات داشته باشد.

در حال حاضر بهترین توصیه در کاهش خطر بروز سرطان پروستات بدین شرح است:

روزانه حداقل 5 وعده سبزی و میوه‌‌های متنوع مصرف کنید.

مصرف گوشت قرمز و لبنیات را محدود کنید.

یک زندگی سالم همراه با فعالیت بدنی و وزن مناسب داشته باشید.

سرطان معده

بسیاری مطالعات نشان می‌‌دهند که مصرف میوه و سبزیجات تازه با کاهش خطر بروز سرطان معده ارتباط دارد. در حالی‌که مصرف زیاد غذاهای نمک سود شده موجب افزایش خطر بروز سرطان معده می‌‌شود. همچنین شواهد قانع‌کننده‌‌ای وجود دارد که عفونت مزمن با باکتری هلیکوباکترپیلوری موجب افزایش احتمال سرطان معده می‌‌شود.

شیوع سرطان معده احتمالاً با روش‌‌های بهتر نگهداری غذا در یخچال که موجب می‌‌شود در تمام طول سال غذای تازه مصرف گردد کاهش پیدا می‌‌کند.

بروز سرطان معده در بیش‌تر نقاط دنیا در حال کاهش است. با این حال افزایش شیوع سرطان قسمت ابتدایی معده (ناحیة کاردیا) در سال‌های اخیر حداقل تا حدودی می‌‌تواند ناشی از افزایش رفلاکس معده ناشی از چاقی باشد.

در حال حاضر بهترین توصیه برای کاهش خطر بروز سرطان معده بدین شرح است:

حداقل روزانه 5 وعده میوه‌‌ و سبزیجات مصرف کنید.

مصرف غذاهای نمک سود شده را محدود کنید.

وزن مناسب داشته باشید.

سؤالات متداول دربارۀ رابطة رژیم غذایی و سرطان

از آنجا که مردم به رابطة بین مواد غذایی و شیوة زندگی با سرطان علاقمند هستند، مطالعات مربوط به رابطة زندگی سالم و خطر بروز سرطان معمولاً در اخبار منعکس می‌‌شود. با این‌حال هیچ مطالعه‌‌ای نمی‌‌تواند حرف آخر را در هر موضوع بزند و یک گزارش خبری خاص ممکن است تأکید زیادی بر موضوعی کرده باشد که محل مناقشه بوده یا نتایج متضاد دارد.

در این گزارشات خبر معمولاً حاوی تمامی نتایج مطالعه نیست. بنابراین تغییر رژیم غذایی یا فعالیت بدنی بر مبنای این گزارشات خبری روزمره عاقلانه نیست.

سؤالات زیر مربوط به نگرانی‌های شایع دربارۀ ارتباط رژیم غذایی و فعالیت بدنی با انواع سرطان‌ها است:

الکل

آیا الکل موجب افزایش خطر سرطان می‌‌شود؟

بله. الکل خطر بروز سرطان‌های دهان، حنجره، حلق مری، معده، پستان و احتمالاً کولون و رکتوم را افزایش می‌‌دهد.

ترکیب الکل و سیگار خطر بروز برخی از سرطان‌‌ها را از مصرف هر کدام به‌تنهایی بسیار بیش‌تر می‌‌کند. مصرف مداوم حتی مقادیر اندک الکل در زنان با خطر بروز سرطان پستان مرتبط است. لذا اکیداً توصیه می‌‌شود که زنان در معرض خطر سرطان پستان، الکل مصرف نکنند.

5- آنتی‌‌اکسیدان‌‌ها

آنتی اکسیدان چیست و ارتباط آن با سرطان کدام است؟

بدن از برخی مواد مغذی موجود در سبزیجات و میوه‌‌ها برای محافظت بافتی در مقابل تولیدات ناشی از متابولیسم طبیعی (اکسیدان‌‌ها) استفاده می‌‌کند. از آنجا که این مواد با افزایش خطر بروز سرطان مرتبط است، مواد غذایی معروف به آنتی‌‌اکسیدان در مقابل سرطان اثر محافظتی دارند.

آنتی‌‌اکسیدان‌‌ها شامل ویتامین سی، ویتامین ای، کاریتنوئیدها و تعداد دیگری از مواد شیمایی گیاهی (فیتوکمیکال) هستند.

مطالعات نشان می‌‌دهند افرادی‌ که سبزیجات و میوه‌‌ی بیش‌تری حاوی مقادیر بالایی از آنتی‌اکسیدان‌‌ها مصرف می‌‌کنند می‌‌توانند خطر بروز سرطان را کاهش دهند.

مطالعات بالینی مربوط به مکمل‌‌های آنتی‌‌اکسیدان در حال انجام است. اما تاکنون ارتباط قطعی بین کاهش خطر سرطان با مصرف مکمل‌‌های ویتامین و مواد معدنی اثبات نشده است.

برای کاهش خطر بروز سرطان در حال حاضر بهترین توصیه تأمین آنتی‌‌اکسیدان‌‌ها از مواد غذایی به جای داروهای مکمل است.

6- آسپارتام

آیا آسپارتام باعث ایجاد سرطان می‌‌شود؟

آسپارتام یک مادة قندی مصنوعی با کالری کم است که 200 بار شیرین‌‌تر از شکر است. شواهد فعلی ارتباطی را بین آسپارتام و افزایش خطر بروز سرطان نشان نمی‌‌دهد.

افراد مبتلا به اختلال ژنتیکی فنیل کتونوری می‌‌بایست از مصرف غذاها و نوشیدنی‌‌های حاوی آسپارتام خودداری کنند.

7- بتاکاروتن

آیا بتاکاروتن احتمال بروز سرطان را کاهش می‌‌دهد؟

از آنجا که بتاکاروتن نوعی آنتی‌‌اکسیدان مرتبط با ویتامین ‌‌آ در میوه‌‌ها و سبزیجات است و از آنجا که خوردن میوه‌‌ها و سبزیجات موجب کاهش خطر بروز سرطان می‌‌شود به‌نظر می‌‌رسد مصرف زیاد مکمل‌‌های بتاکاروتن بتواند خطر بروز سرطان را کاهش دهد. اما نتایج 3 مطالعة بزرگ بالینی نشان می‌دهد که این مسئله درست نیست.

در 2 مطالعه که افراد مقادیر زیاد مکمل‌‌های بتاکاروتن برای جلوگیری از سرطان ریه و سایر سرطان‌ها استفاده کرده‌‌اند این مکمل‌‌ها موجب افزایش خطر سرطان ریه در سیگاری‌‌ها گردید و در 3/1 موارد هیچ گونه فایده‌‌ای از مصرف آنها مشخص نشد. لذا با اینکه خوردن میوه‌‌ها و سبزیجات حاوی بتاکاروتن می‌‌تواند کمک‌کننده باشد از مصرف مکمل‌‌های بتاکاروتن به مقدار زیاد باید خودداری گردد.

مهندسی زیستی

مهندسی زیستی چیست و آیا این نوع غذاها سالم است؟

غذاهای تولید شده به شیوه مهندسی زیستی با اضافه کردن ژن‌‌ها از سایر گیاهان یا موجودات برای افزایش مقاومت گیاهان به آفت‌‌ها و نگهداری طولانی‌تر آنها، ساخته می‌‌شوند.

بعضی از این ژن‌‌ها موجب می‌‌شوند تا غذاها طعم بهتر، مواد مغذی بیش‌تر و امکان جابه‌جایی آسان‌‌تر داشته باشند. در تئوری این ژن‌‌های اضافه شده می‌‌تواند باعث تولید مواد مضر از طریق افزایش حساسیت و آلرژی گردند. اما در حال حاضر شواهدی در دست نیست که غذاهای تولید شده به این شیوه که در بازار موجود است خطرزا بوده و موجب افزایش یا کاهش احتمال ابتلا به سرطان گردند.

کلسیم

آیا مصرف کلسیم با سرطان ارتباط دارد؟

مطالعات زیادی نشان داده است که مصرف غذاهای سرشار از کلسیم موجب کاهش خطر بروز سرطان کولورکتال می‌‌شود و مصرف مکمل‌‌های کلسیم ایجاد آدنوم‌‌های کولورکتال (پولیپ‌‌ها) را به‌طور متوسط کاهش می‌‌دهد. اما همچنین شواهدی موجود است که مصرف کلسیم به‌خصوص به‌صورت مکمل با افزایش خطر بروز سرطان پروستات خصوصاً نوع مهاجم آن مرتبط است. بنابراین توصیه می‌‌شود مردان و زنان مقادیر توصیه شده کلسیم روزانه را از طریق منابع غذایی تأمین کنند. مقدار توصیه شده کلسیم روزانه 1000 میلی‌‌گرم در افراد سنین 50-19 سال و 1200 میلی‌‌گرم در افراد بالای 50 سال است.

لبنیات منبع مناسب کلسیم است. کلسیم همچنین در سبزیجات برگ‌‌دار وجود دارد. افرادی که برای تأمین کلسیم از لبنیات استفاده می‌‌کنند باید برای کاهش مصرف چربی‌‌های اشباع شده از لبنیات کم چرب یا بدون چربی استفاده کنند.

کلسترول

آیا کلسترول رژیم غذایی شانس بروز سرطان را افزایش می‌‌دهد؟

کلسترول موجود در رژیم غذایی منحصراً منشاء حیوانی دارد (گوشت، لبنیات، تخم‌‌مرغ چربی حیوانی مانند کره). با اینکه برخی از این مواد غذایی (مثلاً گوشت قرمز و فرآوری شده) با افزایش خطر برخی از سرطان‌‌ها مربوط است، در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که این افزایش خطر بروز سرطان با کلسترول مرتبط باشد. پایین آوردن کلسترول خون موجب کاهش خطر بروز بیماری قلبی می‌‌شود ولی شواهدی از تأثیر کاهش کلسترول خون با کاهش خطر سرطان وجود ندارد.

قهوه

آیا نوشیدن قهوه موجب سرطان می‌‌شود؟

مصرف قهوه می‌‌تواند علائم توده‌‌های فیبروسیستیک پستان (نوعی ضایعه خوش‌‌خیم پستان) را بدتر کند ولی شواهدی از ارتباط مصرف قهوه با خطر سرطان پستان یا سایر انواع سرطان وجود ندارد. ارتباط بین مصرف قهوه با سرطان پانکراس که در گذشته توجه زیادی به آن می‌‌شد، در مطالعات جدید تأييد نشده است. لذا هیچ‌گونه ارتباط مشخصی بین نوشیدن قهوه و بروز سرطان وجود ندارد.

چربی

آیا مصرف کم‌تر چربی، خطر بروز سرطان را کم می‌‌کند؟

شواهد کمی وجود دارد که مقدار کلی چربی مصرفی فرد در خطر بروز سرطان تأثیر بگذارد. اما غذاهای حاوی چربی زیاد پرکالری بوده و موجب چاقی می‌‌شود که خود با افزایش خطر بروز انواعی از سرطان‌‌ها مرتبط است. شواهدی وجود دارد که انواع خاصی از چربی‌‌ها مانند چربی‌‌های اشباع شده ممکن است شانس بروز سرطان را بیش‌تر کند. دربارۀ رابطه بین سایر انواع چربی‌‌ها (اسیدهای چرب امگا3 که در ماهی یافت می‌‌شود) و اسیدهای چرب غیر اشباع (روغن زیتون و کانولا) و کاهش خطر سرطان شواهد اندکی وجود دارد.

فیبرها

فیبر غذایی چیست، و آیا می‌‌تواند در پیشگیری از سرطان مؤثر باشد؟

فیبرهای غذایی شامل تعداد زیادی از کربوهیدرات‌‌های گیاهی است که توسط انسان قابل هضم نیستند. انواع فیبرها شامل فیبرهای محلول و نامحلول است. فیبرها موجب کاهش کلسترول خون و کاهش بروز بیماری‌‌های قلبی می‌‌شوند. حبوبات، سبزیجات، غلات کامل و میوه‌‌ها منبع خوبی از فیبرها هستند. رابطه بین مصرف فیبرها و کاهش خطر بروز سرطان ضعیف است ولی کماکان مصرف فیبرها توصیه می‌شود.

این غذاها معمولاً حاوی مواد مغذی دیگری است که شانس سرطان را کاهش داده و فواید سلامتی زیادی دارد.

ماهی

آیا خوردن ماهی در مقابل سرطان اثر محافظتی دارد؟

ماهی یک منبع غنی از اسیدهای چرب امگا3 است. مطالعات حیوانی نشان می‌‌دهد که این اسیدهای چرب از بروز سرطان جلوگیری کرده یا رشد آن را کندتر می‌‌کند. ولی شواهد اندکی در تأثیر آنها در انسان وجود دارد. با اینکه مصرف ماهی حاوی اسیدهای چرب امگا3، موجب کاهش خطر بروز بیماری‌‌های قلبی می‌‌شود، برخی انواع ماهی‌‌ها (خصوصاً ماهی‌‌های بزرگ) ممکن است حاوی مقادیر زیادی جیوه، پلی‌‌کلرین بی‌‌فنیل (PCBs)، دیوکسین و سایر آلوده‌کننده‌‌های محیطی باشد.

زنان باردار، زنان شیرده و کودکان نباید از این نوع ماهی‌‌ها استفاده کنند.

مطالعات تاکنون فواید مصرف مکمل‌‌های امگا3 و روغن ماهی را همانند خوردن خود ماهی نشان نداده است.

فلوراید

آیا فلوراید منجر به بروز سرطان می‌‌شود؟

مطالعات زیادی در رابطه با تأثیر فلوراید به‌عنوان درمان ضایعات دندانی یا فلوراید اضافه شده به خمیردندان، آب شهری یا غذاها و خطر بروز سرطان انجام شده است. به‌نظر نمی‌‌رسد فلوراید باعث افزایش خطر سرطان گردد.

فولات

فولات چیست و آیا می‌‌تواند از بروز سرطان جلوگیری کند؟

فولات نوعی ویتامین B است که در انواعی از سبزیجات، میوه‌‌ها، حبوبات و غلات کامل وجود دارد. مصرف کم فولات باعث افزایش خطر سرطان کولون، رکتوم و پستان خصوصاً در صورت مصرف الکل می‌‌شود. شواهد اخیر نشان می‌‌دهد برای کاهش خطر سرطان، فولات باید از طریق مصرف سبزیجات، میوه‌‌ها و غلات تکمیل شده تأمین گردد.

ترکیبات اضافه شونده به غذا

آیا ترکیبات اضافه شونده به غذا موجب سرطان می‌‌شود؟

بسیاری ترکیبات برای نگهداری غذاها یا تغییر رنگ، طعم و خاصیت غذا به آن اضافه می‌‌شود. ترکیبات جدید قبل از اضافه شدن به مواد غذایی باید توسط مراجع ذیربط تأيید شود. قبل از تأيید، بررسی‌‌های زیادی از نظر خطرات احتمالی این مواد و سرطان‌‌زا بودن آنها در حیوانات انجام می‌‌شود. این ترکیبات معمولاً به مقدار کم به مواد غذایی اضافه می‌‌شوند و شواهد قطعی مبنی بر سرطان‌‌زا بودن این مواد در انسان وجود ندارد.

سیر

آیا سیر می‌‌تواند از سرطان جلوگیری کند؟

اخبار زیادی از فواید سلامتی ترکیبات آلیوم در سیر و سایر سبزیجات خانواده پیاز منتشر می‌‌شود. سیر در حال حاضر از نظر توانایی کاهش خطر سرطان تحت بررسی است.

تاکنون شواهد قطعی درحمایت از نقش این غذاها در پیشگیری از سرطان در دست نیست.

ژنتیک

آیا ژن‌‌ها خطر بروز سرطان را تعیین می‌‌کنند و چگونه رژیم غذایی در پیشگیری از سرطان کمک کننده است؟

آسیب به ژن‌‌های تنظیم‌کننده رشد سلولی می‌‌تواند ژنتیکی یا اکتسابی باشد. انواع خاصی از موتاسیون‌ها و تغییرات ژنتیکی موجب افزایش خطر بروز سرطان می‌‌شود. مواد مغذی رژیم غذایی می‌تواند از آسیب DNA جلوگیری کند. فعالیت بدنی، کنترل وزن و رژیم غذایی می‌‌تواند از ایجاد سرطان در افراد با خطر ژنتیکی بالای سرطان جلوگیری کرده یا آن را به تأخیر بیاندازد. رابطه متقابل بین رژیم غذایی و فاکتورهای ژنتیکی یک مبحث مهم و پیچیده است که مطالعات زیادی در این رابطه در حال انجام است.

غذاهای پرتوتابی شده

آیا پرتو تابی به غذاها موجب سرطان می‌‌شود؟

خیر. پرتوتابی به غذاها برای از بین بردن ارگانیسم‌‌های مضر برای افزایش زمان نگهداری آنها انجام

می‌‌شود. این پرتوها پس از پرتوتابی در غذا باقی نمی‌‌ماند و مصرف این غذاها به‌نظر نمی‌‌رسد با خطر سرطان مرتبط باشد.

لیکوپن

آیا مصرف لیکوپن می‌‌تواند خطر بروز سرطان را کم کند؟

لیکوپن رنگدانه قرمز – نارنجی است که عمدتاً در گوجه‌فرنگی و غذاهای حاوی آن و با مقدار کم‌تر در گریپ‌‌فروت و هندوانه وجود دارد. مطالعات زیادی نشان داده است که مصرف گوجه‌فرنگی و غذاهای حاوی آن خطر سرطان را کاهش می‌‌دهد. ولی اینکه لیکوپن مسئول این اتفاق باشد مشخص نیست. حتی اگر لیکوپن مرتبط با کاهش خطر سرطان باشد، این بدین معنی نیست که مصرف مکمل‌‌های حاوی لیکوپن مؤثر و بی‌‌خطر است.

گوشت: پختن و نگهداری

آیا لازم است از مصرف گوشت‌‌های فرآوری شده خودداری کنیم؟

بعضی مطالعات رابطه مصرف زیاد گوشت فرآوری شده و سرطان‌‌های کولورکتال و معده را نشان داده است. این رابطه ممکن است با نیتریت مرتبط باشد که برای حفظ رنگ و جلوگیری از رشد باکتری‌ها به سوسیس، کالباس و همبرگر اضافه می‌‌شود. مصرف گوشت‌‌های فرآوری شده و گوشت‌هایی که به روش‌‌هایی مانند نمک سود کردن و دودی کردن نگهداری می‌‌شود موجب تماس با مواد مضر و سرطان‌‌زا شده و لازم است تا حد امکان از مصرف آنها خودداری شود.

آیا شیوه پختن گوشت با خطر سرطان ارتباط دارد؟

پختن کافی برای از بین بردن میکروب‌‌های مضر در گوشت ضروری است. ولی برخی مطالعات نشان داده است که سرخ کردن، آب‌‌پز کردن یا کبابی کردن گوشت در دمای بسیار زیاد مواد شیمیایی تولید می‌‌کند که می‌‌تواند خطر سرطان را بیش‌تر کند. با اینکه این مواد می‌‌تواند باعث آسیب DNA و بروز سرطان در حیوانات گردد، ولی تأثیر آنها در ایجاد سرطان کولورکتال در انسان مشخص نشده است. بخارپز کردن و پختن در میکروویو باعث تولید مقدار کم‌تری از این مواد می‌‌شود.

چاقی

آیا چاقی و اضافه وزن موجب افزایش خطر سرطان می‌‌شود؟

بله. اضافه وزن و چاقی موجب افزایش خطر بروز سرطان پستان (در زنان یائسه)، کولون، رحم، مری، کلیه، و سایر سرطان‌‌ها می‌‌شود. با اینکه مطالعات مربوط به رابطه کاهش وزن و کاهش خطر بروز سرطان اندک است، بعضی مطالعات نشان می‌‌دهد که کاهش وزن می‌‌تواند خطر سرطان پستان را کاهش دهد. با توجه به سایر فواید اثبات شده به افراد دچار اضافه وزن توصیه می‌‌شود وزن خود را کم کنند. کاهش اضافه وزن در سنین بزرگسالی نه‌تنها در جلوگیری از بروز سرطان بلکه در کاهش خطر سایر بیماری‌های مزمن نیز اهمیت دارد.

روغن زیتون

آیا مصرف روغن زیتون در پیشگیری از سرطان مؤثر است؟

مصرف روغن زیتون موجب کاهش خطر بیماری‌‌های قلبی می‌‌شود ولی تأثیر زیادی در بروز سرطان ندارد. با اینکه روغن زیتون در مقایسه با کره و مارگارین سالم‌‌تر است، هنوز منبع غنی کالری بوده و باید به اندازه مصرف شود.

غذاهای ارگانیک

آیا غذاهایی که برچسب ارگانیک دارند در کاهش خطر سرطان مؤثرترند؟

عنوان «ارگانیک» در مواد غذایی گیاهی به این معنی است که آنها بدون استفاده از آفت‌‌کش‌‌ها و تغییرات ژنتیکی تولید شده‌‌اند. در حال حاضر، مطالعاتی وجود ندارد که نشان بدهد این نوع غذاها در کاهش خطر بروز سرطان از غذاهای تولید شده به سایر روش‌‌ها، مؤثرتر است.

آفت کش‌‌ها

آیا وجود آفت‌‌کش‌‌ها در مواد غذایی موجب سرطان می‌‌شود؟

آفت‌‌کش‌‌ها وقتی در تولیدات صنعتی، کشاورزی و شغلی به‌صورت نابه‌جا استفاده شوند می‌‌توانند سمی باشند. با اینکه سبزیجات و میوه‌‌ها می‌‌تواند حاوی مقادیر کمی از این مواد شیمیایی باشد، شواهد علمی بسیاری از مصرف سبزی و میوه‌ها حمایت می‌‌کند.

درحال حاضر شواهدی وجود ندارد که وجود مقادیر اندک آفت‌‌کش‌‌ها در سبزی و میوه موجب افزایش خطر سرطان گردد و سبزیجات و میوه‌‌ها قبل از مصرف باید خوب شسته شود.

فعالیت بدنی

آیا فعالیت بدنی زیاد موجب کاهش خطر بروز سرطان می‌‌شود؟

بله. افرادی که فعالیت بدنی متوسط تا شدید دارند، شانس کم‌تری در بروز سرطان پستان و کولون نسبت به سایر افراد دارند. این کاهش خطر بروز سرطان ارتباطی با کاهش وزن فرد ندارد. شواهد مربوط به رابطه مستقیم فعالیت بدنی با سایر انواع سرطان اندک است. با این‌حال چاقی و اضافه وزن با انواع زیای سرطان مرتبط است و فعالیت بدنی عامل اصلی دستیابی به وزن مناسب است. به‌علاوه فعالیت بدنی فواید زیادی در جلوگیری از بیماری‌‌های قلبی و دیابت دارد.

فیتوکمیکال‌‌ها

فیتوکمیکال‌‌ها چیست و آیا خطر سرطان را کاهش می‌‌دهد؟

فیتوکمیکال‌‌ها یا مواد شیمیایی گیاهی طیف زیادی ترکیبات است که توسط گیاهان تولید می‌‌شود. بعضی از این مواد از گیاه در مقابل حشرات محافظت کرده و عملکردهای مهم دیگری نیز دارند. بعضی از آنها هم در خود گیاه و هم در فردی که آن را می‌‌خورد دارای اثر آنتی‌‌اکسیدان یا اثرات شبه هورمونی است. از آنجا که مصرف میوه و سبزی موجب کاهش خطر سرطان می‌‌شود، محققین به‌دنبال یافتن ترکیبات مسئول این تأثیرات هستند.

در حال حاضر شواهدی وجود ندارد که فیتوکمیکال‌‌ها به‌صورت مکمل غذایی به اندازه میوه، سبزی، حبوبات و غلات که از آن استخراج می‌‌شود، مفید باشد.

ساخارین

آیا مصرف ساخارین موجب سرطان می‌‌شود؟

خیر. در موش مصرف زیاد شیرین‌کننده ساخارین باعث ایجاد سنگ مثانه می‌‌شود که خود می‌‌تواند سرطان مثانه ایجاد کند، ولی ساخارین در انسان باعث ایجاد سنگ مثانه نمی‌‌شود.

ساخارین از لیست مواد سرطان‌‌زای انسان خارج گردیده است.

نمک

آیا وجود نمک زیاد در رژیم غذایی باعث افزایش خطر سرطان می‌‌شود؟

مطالعاتی در زمینه وجود رابطه بین غذاهای نمک سود شده و دودی با افزایش خطر سرطان معده، نازوفارنکس و حلق وجود دارد. شواهدی وجود ندارد که مقادیر متوسط نمک موجود در غذا یا اضافه شده هنگام آشپزی تأثیری بر سرطان داشته باشد.

سلنیوم

سلنیوم چیست و آیا می‌‌تواند خطر بروز سرطان را کم کند؟

سلنیوم یک ماده معدنی است که در فعالیت آنتی‌‌اکسیدان بدن نقش دارد. شواهد مطالعات حیوانی نشان می‌‌دهد که سلنیوم اثر حفاظتی مقابل سرطان دارد. یک مطالعه نشان می‌‌دهد که مصرف مکمل سلنیوم می‌‌تواند خطر بروز سرطان ریه، کولون و پروستات را در انسان کاهش دهد. ولی برای تأييد آن باید مطالعات بیش‌تری انجام شود. مصرف مقادیر زیاد مکمل سلنیوم توصیه نمی‌‌شود. زیرا فاصله بین مقادیر سمی و بی‌‌خطر آن کم است. حداکثر میزان سلنیوم در مکمل‌‌ها نباید از 200 میکروگرم در روز بیش‌تر باشد.

سویا

آیا سویا خطر سرطان را کاهش می‌‌دهد؟

غذاهای حاوی سویا منبع غنی پروتئین و جایگزین مناسبی برای گوشت است. سویا حاوی فیتوکمیکال‌ها بوده که برخی از آنها فعالیت استروژنی ضعیف دارد که در مطالعات حیوانی در مقابل سرطان‌‌های وابسته به هورمون اثر محافظتی دارد. در حال حاضر شواهد کمی وجود دارد که نشان بدهد مصرف سویا خطر بروز سرطان را کاهش بدهد. مصرف زیاد سویا می‌‌تواند خطر بروز سرطان‌های حساس به استروژن مانند سرطان پستان و رحم را افزایش دهد.

زنان مبتلا به سرطان پستان باید مقادیر متوسطی از سویا را به‌عنوان جزئی از رژیم گیاهی مصرف کنند. این افراد نباید مقدار زیادی سویا در رژیم غذایی مصرف کنند و از مصرف منابع غلیظ شده سویا مانند قرص و پودر سویا یا مکمل‌‌های حاوی مقدار زیاد ایزوفلاوون خودداری کنند.

شکر

آیا مصرف شکر خطر بروز سرطان را بیش‌تر می‌‌کند؟

مصرف شکر باعث جذب کالری بیش‌تر بدون تأمین مواد مغذی لازم در کاهش خطر سرطان می‌‌شود. با ایجاد چاقی و افزایش سطح انسولین، شکر به‌طور غیرمستقیم خطر بروز سرطان را بیش‌تر می‌‌کند.

شکر سفید (فرآوری شده) در مقایسه با شکر قهوه‌‌ای یا عسل در افزایش وزن بدن و تأثیر بر انسولین تفاوتی ندارند. محدود کردن غذاهایی مانند کیک، آب نبات، بیسکويیت، نوشابه در کم کردن مصرف شکر مؤثر است.

مکمل‌‌ها

آیا مکمل‌‌های غذایی خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

شواهدی قوی وجود دارد که رژیم غذایی حاوی میوه، سبزی و سایر غذاهای گیاهی، خطر بروز سرطان را کم‌تر می‌‌کند. ولی در حال حاضر اثر مکمل‌‌ها در کاهش خطر سرطان اثبات نشده است. درحقیقت مصرف زیاد برخی مکمل‌‌ها خطر بروز سرطان‌‌ها را بیش‌تر می‌‌کند.

آیا می‌‌توانم تأثیرات غذایی مفید سبزی و میوه را در یک قرص به‌دست آورم؟

خیر. بسیاری ترکیبات مفید در میوه و سبزی وجود دارد و این ترکیبات برای بهترین تأثیر باید در کنار هم باشند. همچنین ترکیبات مهمی در غذاهای کامل وجود دارد که در مکمل‌‌ها نیست حتی اگر این ترکیبات هنوز مشخص نشده باشد. مقادیر کم پودر خشک به‌صورت قرص که به‌عنوان جایگزین میوه و سبزی فروخته می‌‌شود معمولاً حاوی مقدار کمی ترکیبات موجود در غذای کامل است.

غذا بهترین منبع ویتامین و مواد معدنی است. با این حال مکمل ممکن است برای بعضی افراد مفید باشد مانند زنان باردار، زنان در سنین باروری و کسانی که به علت آلرژی، عدم تحمل غذا یا سایر مشکلات مصرف مواد غذایی در آن‌‌ها محدود شده است.

اگر مکمل‌‌ استفاده می‌‌شود بهتر است از ترکیبات متعادل مولتی‌ویتامین و مواد معدنی که حداکثر حاوی مقادیر توصیه شده روزانه این مواد باشد استفاده شود.

چای

آیا نوشیدن چای خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

بعضی مطالعات مطرح می‌‌کند که نوشیدن چای به‌علت وجود ترکیبات آنتی‌‌اکسیدان می‌‌تواند خطر بروز سرطان را کم‌تر کند. در مطالعات حیوانی مصرف برخی انواع چای (مانند چای سبز) خطر بروز سرطان را کم می‌‌کند ولی نتایج مطالعات انسانی مختلف است. در حال حاضر تأثیر چای در کاهش خطر سرطان در انسان اثبات نشده است.

چربی‌‌های اشباع شده

آیا چربی‌‌های اشباع شده (ترانس) خطر سرطان را بیش‌تر می‌‌کند؟

چربی‌‌های اشباع هنگامی تولید می‌‌شوند که روغن‌‌هایی مانند مارگارین هیدروژنه می‌‌شوند تا در دمای اتاق به‌صورت جامد درآیند. شواهد اخیر نشان می‌‌دهد چربی‌‌های اشباع شده کلسترول خون را افزایش می‌‌دهد. رابطه آن با سرطان هنوز مشخص نیست. ولی توصیه می‌‌شود افراد تا حد ممکن از چربی‌‌های اشباع شده کم‌تر استفاده کنند.

میوه و سبزی‌‌ها

آیا مصرف میوه و سبزی‌‌ها خطر بروز سرطان را کاهش می‌‌دهد؟

در بیش‌تر مطالعات روی تعداد زیادی افراد، مصرف بیش‌تر میوه وسبزی‌‌ها با کاهش خطر سرطان ریه، دهان، مری، معده و کولون ارتباط دارد. از آنجا که نمی‌‌دانیم کدام ترکیب موجود در میوه و سبزی بیش‌ترین تأثیر مفید را دارد، توصیه می‌‌شود روزانه 5 وعده یا بیش‌تر میوه و سبزیجات متنوع مصرف کنیم.

آیا سبزیجات خانواده کلم در پیشگیری از سرطان مهم است؟

این سبزیجات شامل کلم، گل‌کلم و کلم بروکلی است. این سبزیجات حاوی ترکیباتی است که احتمال خطر سرطان کولورکتال را کاهش می‌‌دهد، شواهد نشان می‌‌دهد که مصرف انواعی از سبزیجات شامل انواع کلم خطر سرطان را کاهش می‌‌دهد.

آیا تفاوتی بین ارزش غذایی میوه و سبزیجات تازه، یخ‌‌زده و کمپوت وجود دارد؟

بله. ولی همه آنها می‌‌تواند انتخاب خوبی باشند. غذاهای تازه بیش‌ترین ارزش غذایی را دارند. اما غذاهای یخ زده هم ارزش زیادی دارند. غذاهای بسته‌‌بندی شده مواد مغذی حساس به حرارت و محلول در آب را از دست می‌‌دهند. توجه داشته باشید که در بعضی کمپوت‌‌ها شکر زیادی وجود دارد و برخی سبزیجات بسته‌‌بندی شده نمک فراوان دارد. سبزی و میوه را در انواع مختلف آن استفاده کنید و به اطلاعات بسته‌‌بندی مواد غذایی توجه کنید.

آیا پخته شدن بر ارزش غذایی سبزیجات تأثیر می‌‌گذارد؟

آب‌پز کردن سبزیجات به مدت طولانی بر میزان ویتامین‌‌های محلول در آب آن (ویتامین B و C) تأثیر می‌‌گذارد. بخارپز کردن و پختن در میکروویو بهترین راه حفظ این مواد مغذی در سبزیجات است.

آیا مصرف آب میوه و سبزیجات مفید است؟

آبگیری میوه و سبزیجات یک روش مناسب مصرف آنها خصوصاً در مواردی است که جویدن و بلع آنها مشکل باشد. آبگیری همچنین به جذب مواد مغذی میوه و سبزی‌‌ها کمک می‌‌کند. اما مصرف آب میوه و سبزیجات با مصرف فیبر کم‌تری همراه است. آبمیوه به‌خصوص در صورت مصرف زیاد کالری کمی دارد. آبمیوه و سبزی‌‌های صنعتی بهتر است خالص باشد. همچنین برای از بین بردن میکروب‌‌ها باید پاستوریزه شوند.

رژیم گیاهخواری

آیا رژیم گیاهخواری خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

رژیم گیاهخواری فواید زیادی دارد. این رژیم چربی‌‌های اشباع کم‌تر و فیبر، ویتامین و فیتوکمیکال زیادی دارد. با این‌حال نمی‌‌توان نتیجه گرفت که رژیم گیاهخواری تأثیر خاصی در پیشگیری سرطان دارد. در رژیم گیاهخواری سرسختانه که در آن هیچ‌گونه محصول حیوانی مانند شیر و تخم‌‌مرغ نیز مصرف نمی‌‌شود، مصرف مکمل ویتامین B12، روی و آهن لازم است. (به‌خصوص در بچه‌‌ها و زنان پس از یائسگی)

ویتامین A

آیا ویتامین A خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

ویتامین A (رتینول) از 2 طریق از مواد غذایی تأمین می‌‌شود: نوع آماده از منابع حیوانی (رتینول) و ساخته شدن از بتاکارتن موجود در منابع غذایی گیاهی. ویتامینA برای حفظ سلامتی بافت‌‌ها ضروری است. نشان داده نشده است که مکمل‌‌های ویتامین A، چه به‌صورت رتینول و چه بتاکاروتن خطر سرطان راکاهش دهد و در حقیقت مصرف زیاد مکمل‌‌های آن موجب افزایش خطر سرطان ریه در سیگاری‌‌ها می‌‌شود. مصرف زیاد رتینول با خطرات جدی دیگری نیز همراه است.

ویتامین C

آیا ویتامین C خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

ویتامین C در انواعی از میوه‌‌ها و سبزیجات خصوصاً مرکبات وجود دارد. بسیاری مطالعات رابطه مصرف ویتامین C و کاهش خطر بروز سرطان را نشان داده است. ولی مطالعاتی که در آن ویتامین C به‌صورت مکمل استفاده شده، ارتباطی با کاهش خطر بروز سرطان را نشان نداده است.

ویتامین D

آیا ویتامین D خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

شواهد زیادی وجود دارد که مصرف ویتامین D تأثیرات مفیدی در برخی سرطان‌‌ها از جمله سرطان کولون، پروستات و پستان دارد. ویتامین D از طریق ساخته شدن در پوست در معرض نور آفتاب و همچنین از رژیم غذایی مانند لبنیات غنی شده و مکمل‌‌ها تامین می‌‌شود. ولی بسیاری افراد ویتامین D کافی دریافت نمی‌‌کنند.

میزان توصیه شده مصرف ویتامین D (600- 200 واحد بین‌‌المللی در روز) خصوصاً در کسانی که تماس اندکی با نور آفتاب دارند، افراد مسن، افراد با پوست تیره و کودکانی که فقط با شیر مادر تغذیه می‌‌شوند ممکن است کافی نباشد. مطالعات بیش‌تری برای تعیین میزان لازم ویتامین D در کاهش خطر سرطان ضروری است ولی میزان آن بین 2000-200 واحد بین‌‌المللی روزانه بسته به سن و سایر فاکتورها است. برای کاهش خطرات احتمالی تماس با اشعه ماوراءبنفش نور خورشید برای ساختن ویتامین D در مقابل استفاده از فواید این ویتامین، یک رژیم غذایی متعادل، مکمل‌‌ها و تماس با نور خورشید به‌طور محدود بهترین راه دسترسی به ویتامین D است.

ویتامین E

آیا ویتامین E خطر سرطان را کم می‌‌کند؟

آلفاتوکوفرول فعال‌‌ترین نوع ویتامین E و یک آنتی‌‌اکسیدان قوی است. در یک مطالعه مردان سیگاری که آلفاتوکوفرول دریافت می‌‌کردند، احتمال کم‌تری در بروز سرطان پرستات را نشان دادند. ولی مطالعات دیگر این رابطه را نشان نداده است. مطالعات بیش‌تری در این زمینه در دست انجام است.

آب و سایر مایعات

چقدر آب و سایر مایعات باید بنوشیم؟

نوشیدن آب و سایر مایعات احتمال بروز سرطان مثانه را کم‌تر می‌‌کند. زیرا آب ترکیبات سرطان‌‌زای موجود در مثانه را رقیق می‌‌کند و مدت زمان تماس آنها را با پوشش مثانه کاهش می‌‌دهد. مصرف حداقل 8 لیوان آب و مایعات روزانه توصیه می‌‌شود و برخی مطالعات حتی مصرف مقادیر بیش‌تر را مفید دانسته است.

دسته‌ها
تخصصی عمومی

چند نوع سرطان در سيگار نهفته است؟

سيگار عامل حداقل 14 سرطان مختلف در بدن انسان است كه مهم‌ترين آنها عبارتند از: سرطان ريه، سرطان پوست، سرطان لوزالمعده، سرطان مثانه، سرطان خون، سرطان پستان، سرطان حنجره، سرطان كبد و سرطان روده بزرگ.

تنباكو همراه با كاغذ و فيلتر و برخي افزودني‌ها، مواد تشكيل دهنده سيگار هستند. در واقع سوختن اين مواد با هم موجب پديد آمدن بيش از 4000 ماده سمي و 80 ماده سرطان‌زا مي‌شود. شواهد علمي نشان مي‌دهند كه تمام انواع محصولات دخاني به هر شكلي مضر بوده و مرگ و مير و ناتواني را سبب مي‌شوند.
دود سيگار داراي دو جريان اصلي و فرعي است؛ جريان اصلي هنگام پك زدن، وارد دهان و ريه فرد سيگاري مي‌شود و جريان فرعي كه بسيار خطرناك‌تر است در فاصله پك زدن‌ها از نوك سيگار انتشار يافته و در محيط پخش مي‌شود كه هم اطرافيان فرد سيگاري از اين دو استنشاق مي‌كنند و هم در تنفس بعدي وارد ريه فرد سيگاري مي‌شود.

دود قليان نيز از اين امر مستثني نيست و آسيب‌هاي فراواني را به همين ترتيب بر فرد مصرف كننده و اطرافيان وي وارد مي‌كند.

با مصرف هر نخ سيگار، فرد سيگاري با سه نوع پديده اصلي بيماري زا در سيگار روبرو مي‌شود؛ سميت حاد يا فوري مانند تنگي نفس بعد از سيگار كشيدن، سميت مزمن يا طولاني مدت مانند سرطان ريه و اعتياد به ماده اعتيادآور موجود در سيگار يا اعتياد به نيكوتين.

نيكوتين موجود در دود سيگار موجب افزايش واضح ضربان قلب و بالا رفتن فشار خون مي‌شود. در اثر استعمال دخانيات قلب مجبور به كار بيشتر شده و اكسيژن بيشتري نياز دارد.

بنابر اعلام دبيرخانه ستاد كشوري كنترل و مبارزه ملي با دخانيات، بيماري‌هاي قلبي عروقي، سكته‌هاي مغزي، بيماري‌هاي تنفسي و بسياري از بيماري‌هاي كشنده در اثر استعمال دخانيات دير يا زود در افراد سيگاري و افرادي كه با آنها زندگي مي‌كنند اتفاق مي‌افتد.

سيگار عامل حداقل 14 سرطان مختلف در بدن انسان است كه مهم‌ترين آنها عبارتند از: سرطان ريه، سرطان پوست، سرطان لوزالمعده، سرطان مثانه، سرطان خون، سرطان پستان، سرطان حنجره، سرطان كبد و سرطان روده بزرگ.

به نظر مي‌رسد مرگ و مير زنان و مردان بر اثر سرطان ريه بيشتر از مجموع سرطان‌هاي پروستات، پستان و روده بزرگ است.

سيگار كشيدن مادران نه تنها در دوران بارداري و بعد از آن براي خودشان مضر است، بلكه داراي اثرات طولاني مدت بر روي نوزادان و فرزندانشان است. بسياري از اين بيماري‌ها مانند بيماري‌هاي تنفسي و يا كاهش كاركرد تنفسي در نوزادان و كودكان نيز اتفاق مي‌افتد و سيگار كشيدن هر كدام از والدين شدت اين بيماري‌ها را وخيم‌تر مي‌كند.

سرطان‌هاي لب، زبان و دهان نيز در اثر جويدن تنباكو حاصل مي‌شود.

استعمال دخانيات روند آترواسكلروز يا تصلب شرايين را تسريع مي‌كند. آترواسكلروز ممكن است باعث باريك شدن شريان‌هاي پا و در نتيجه درد در حين راه رفتن شده و ادامه مصرف دخانيات مي‌تواند موجب گانگرن (سياه شدن) عضو و قطع شدن انگشتان پاها و اندام شود. مطالعات بي شمار نشان داده‌اند كه مهم‌ترين علت قطع اندام تحتاني، بيماري‌هاي عروق محيطي است كه قوي‌ترين عامل خطر آن مصرف دخانيات است.

استعمال دخانيات عامل 90 درصد سرطان‌هاي ريه، 80 درصد برونشيت مزمن و 25 درصد بيماري‌هاي ايسكميك قلبي است، به طور كلي سيگار كشيدن بر روي تمام قسمت‌هاي بدن آثار سوء خود را مي‌گذارد؛ از پوست كه باعث تيرگي و چين و چروك و پيري زودرس در آن شده، تا استخوان‌ها كه باعث استئوپروز (پوكي استخوان) در آنها مي‌شود.

هيچكدام از اعضاي بدن از آثار زيان بار سيگار در امان نيستند. بعد از 20 سال سيگار كشيدن از هر 4 نفر سيگاري يك نفر فوت مي‌كند و 3 نفر به يك بيماري ناشي از سيگار كشيدن مبتلا مي‌شوند و بعد از 40 سال سيگار كشيدن از هر 2 نفر سيگاري، يك نفر فوت مي‌كند و يك نفر به بيماري حاصل از اين عادت ناپسند مبتلا مي‌شود. به راستي اين ماده شوم حاوي هزاران ماده سمي است و به هزاران طريق جان انسان‌ها را مي‌گيرد.

سيگار عامل حداقل 14 سرطان مختلف در بدن انسان است. 90 درصد سرطان‌هاي ريه و 83 درصد مرگ و مير ناشي از سرطان ريه در اثر استعمال دخانيات است.

استعمال دخانيات باعث ناتواني جنسي و عقيمي در مردان و همچنين نازايي در زنان مي‌شود.

نبايد فراموش كرد كه مصرف تنباكو به روش‌هاي مختلف علاوه بر سرطان ريه مي‌تواند منجر به بروز سرطان‌هاي متعدد در اعضاي مختلف بدن شده، سلامتي فرد و در نتيجه سلامتي جامعه را به خطر اندازد.